Opis
Ziele schizonepety (Jing Jie) – botanika, skład i działanie
Botanika, występowanie i formy przetwarzania
Schizonepeta tenuifolia – w polskiej nomenklaturze znana jako schizonepeta cienkolistna – to jednoroczna roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), występująca powszechnie w Chinach. We współczesnej systematyce gatunek bywa włączany do rodzaju kocimiętka jako Nepeta tenuifolia Benth., dlatego w literaturze anglojęzycznej obok nazwy Schizonepeta herb spotyka się określenie Japanese catnip, a w niemieckiej Schizonepeta-Kraut. W polskich sklepach zielarskich surowiec występuje pod nazwami schizonepeta, ziele schizonepety lub po prostu Jing Jie (w zapisie łącznym Jingjie).
Po wiosennym wysiewie roślina osiąga w sprzyjających warunkach – na żyznej glebie i słonecznym stanowisku – wysokość do 1 metra. Od cienkiej, lekko czerwonawej łodygi głównej odchodzą pędy boczne zakończone kłosowatymi kwiatostanami z drobnymi różowymi kwiatami o silnym, aromatycznym zapachu. Intensywnie zielone liście są trójdzielne, o wąskich, lancetowatych odcinkach. Roślina źle znosi przesadzanie, ale jej uprawa w warunkach Europy Środkowej nie sprawia trudności.
Ziele zbiera się latem, przed zakwitnięciem, gdy kłosy są jeszcze zielone, a ulistnienie bujne. Surowiec suszy się w cieniu, w temperaturze nieprzekraczającej 30°C, co sprzyja zachowaniu lotnego olejku eterycznego.
W tradycji Pao Zhi znana jest także forma karbonizowana – Herba Schizonepetae carbonisata (Jing Jie Tan). Ziele praży się do uzyskania brązowego zabarwienia liści, co zmienia jego właściwości i poszerza zakres działania: tak przetworzony surowiec stosuje się tradycyjnie przede wszystkim w celu hamowania krwawień z jelita grubego, krwawień ginekologicznych i poporodowych oraz w stanach osłabienia związanych z niedokrwistością. Opisywany tu produkt to ziele surowe, niekarbonizowane.
Skład chemiczny i działanie potwierdzone w badaniach naukowych
Jing Jie to typowy surowiec olejkowy: ziele zawiera ok. 1,8% olejku eterycznego. Materia Medica wymienia jako jego główne składniki menton i d-limonen, a nowsze analizy chromatograficzne pokazują, że o profilu olejku decyduje para menton-pulegon, której towarzyszą izomenton, piperyton i β-kariofilen. To frakcja lotna odpowiada za aromat ziela i znaczną część jego aktywności przeciwzapalnej. Poza olejkiem surowiec zawiera glikozydy monoterpenowe – schizonepetozydy A, B, C, D i E – oraz schizonol i schizonodiol, a także flawonoidy (glikozydy apigeniny i luteoliny, hesperydynę, hesperetynę, diosmetynę, luteolinę) i benzofurany. Składniki nielotne, w tym kwas rozmarynowy, w badaniach na ludzkich komórkach tucznych ograniczały wydzielanie cytokin prozapalnych.
Badania laboratoryjne potwierdziły część właściwości opisywanych przez tradycję: działanie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, aktywność przeciwbakteryjną i przeciwwirusową oraz efekt hemostatyczny. Nowsze prace na modelach komórkowych i zwierzęcych dodają do tej listy działanie przeciwalergiczne i przeciwzapalne w obrębie skóry. Czy to wystarczy, by mówić o potwierdzonej skuteczności? Jeszcze nie – są to dane przedkliniczne, a autorzy przeglądu z 2002 roku wskazywali, że skuteczność i bezpieczeństwo ziela wymagają potwierdzenia w dalszych badaniach.
Układ odpornościowy – działanie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe
W badaniach laboratoryjnych wyciągi z ziela obniżały podwyższoną temperaturę ciała i łagodziły reakcje bólowe. Olejek eteryczny ograniczał u myszy uwalnianie cytokin zapalnych, m.in. TNF-α i IL-1β.
To naukowy odpowiednik odprowadzania wiatru zewnętrznego – działania, po które TCM sięga przy dreszczach, lekkiej gorączce i bólach głowy.
Układ oddechowy – aktywność przeciwbakteryjna i przeciwwirusowa
In vitro wykazano hamowanie wzrostu m.in. gronkowca złocistego, pałeczki ropy błękitnej, maczugowca błonicy, pałeczek duru i czerwonki oraz prątka gruźlicy, a także aktywność wobec wirusa grypy.
Tłumaczy to obecność Jing Jie w recepturach na wiatr i zimno oraz wiatr i gorąco, stosowanych przy katarze, kaszlu i bólu gardła.
Skóra – działanie przeciwalergiczne
Wodny wyciąg z ziela hamował u szczurów uwalnianie histaminy z komórek tucznych, a w mysim modelu atopowego zapalenia skóry obniżał poziom IgE, TNF-α i IL-6 oraz zmniejszał pogrubienie skóry.
Wyniki te korespondują z tradycyjnym łagodzeniem świądu i odprowadzaniem wiatru ze skóry przy pokrzywce i egzemach.
Układ krążenia – efekt hemostatyczny
W badaniach laboratoryjnych surowiec skracał czas krwawienia i czas krzepnięcia krwi. Tradycja wiąże to działanie przede wszystkim z zielem karbonizowanym (Jing Jie Tan), w którym prażenie zmienia właściwości surowca.
W języku TCM odpowiada to ochładzaniu gorąca Xue i hamowaniu krwawień z nosa.
Podsumowanie – perspektywa naukowa
Jing Jie to surowiec olejkowy o opisanym w laboratorium działaniu przeciwgorączkowym, przeciwbólowym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwalergicznym i hemostatycznym. Dane pochodzą z badań in vitro i na zwierzętach, dlatego wyjaśniają mechanizmy, a nie dowodzą skuteczności klinicznej. Dobrze pokrywają się z tradycyjnym obrazem zioła, które odprowadza wiatr z powierzchni ciała i ze skóry.
Ziele schizonepety (Jing Jie) – właściwości, działanie i zastosowanie w TCM
Właściwości według tradycyjnej medycyny chińskiej
| Właściwość | Wartość |
|---|
| Grupa | I – Zioła ciepłe uwalniające powierzchnię |
| Smak | Ostry (+) |
| Termika | Z tendencją do ciepłej (+) |
| Kierunek działania | Na powierzchnię (+) |
| Obieg czynnościowy | Obieg płuc (++), obieg wątroby (+) |
| Ośrodek działania | Powierzchnia |
Działanie i wskazania w tradycyjnej medycynie chińskiej
+++ Odprowadzanie wiatru zewnętrznego
To główne działanie Jing Jie. W ujęciu TCM wiatr jako pierwszy atakuje powierzchnię ciała i otwiera drogę zimnu lub gorącu – stąd nagły początek infekcji, zmienne, wędrujące objawy i swędzenie skóry. Jing Jie rozprasza wiatr z warstwy powierzchniowej, zanim patogen przeniknie głębiej. W praktyce jest to zioło na sam początek przeziębienia oraz na nagłe reakcje skórne.
Objawy: lekka gorączka, dreszcze, skurcze, sztywność, bóle i zawroty głowy, drapanie w krtani, lekki kaszel, swędzenie, pokrzywka, cieknący nos.
++ Łagodzenie świądu skóry
Świąd jest w TCM typowym przejawem wiatru zatrzymanego w skórze. Jing Jie wspomaga jego rozproszenie i poprawia komfort przy swędzących zmianach skórnych, niezależnie od tego, czy towarzyszy im wysypka. Najczęściej łączy się go z Fang Feng, z którym tworzy klasyczną parę ziół na świąd.
Objawy: swędzące choroby skóry, świąd skóry.
+ Otwieranie powierzchni i odprowadzanie wiatru i zimna
Ziele może wspierać organizm w tej fazie przeziębienia, w której dominuje uczucie zimna: łagodnie otwiera pory, pobudza potliwość i ułatwia usunięcie patogenu przez skórę. Działa słabiej niż silnie napotne zioła tej grupy, dlatego w tym wzorcu zwykle występuje w zestawieniach, a nie pojedynczo.
Objawy: bóle głowy, bóle kończyn, dreszcze, katar, kaszel, uczucie zimna, bóle gardła, utrata głosu.
+ Przyspieszanie pojawiania się zmian skórnych
W tradycji TCM uważa się, że w chorobach zakaźnych przebiegających z wysypką jej pełne i szybkie pojawienie się oznacza wyprowadzanie patogenu na zewnątrz. Jing Jie może wspierać ten proces we wczesnej fazie, gdy wysypka się opóźnia. To zastosowanie historyczne, które dziś wymaga opieki lekarskiej nad chorym.
Objawy: choroby zakaźne wskutek wiatru i zimna z opóźnioną wysypką – ospa wietrzna, odra.
+ Ochładzanie gorąca Xue i hamowanie krwawień oraz wybroczyn na skórze i błonach śluzowych
Gorąco w warstwie Xue może według TCM wypychać krew poza naczynia. Jing Jie, zwłaszcza w formie karbonizowanej (Jing Jie Tan), może wspierać ochłodzenie Xue i ograniczać skłonność do krwawień oraz drobnych wybroczyn na skórze i błonach śluzowych. Każde nawracające lub obfite krwawienie wymaga diagnostyki lekarskiej.
Objawy: krwawienia z nosa (epistaxis), krwawienia z odbytu, krwawienia ginekologiczne.
+ Hamowanie nadmiernego krwawienia miesiączkowego
Działanie pokrewne poprzedniemu, ukierunkowane na macicę. Ziele może wspierać ograniczenie zbyt obfitych miesiączek, przy czym Materia Medica zaleca w tym celu wyłącznie formę karbonizowaną, w zestawieniu z ziołami regulującymi Xue.
Objawy: źródło nie wymienia odrębnych objawów; w części o kombinacjach wskazuje silne krwawienia miesiączkowe (hypermenorrhoea).
+ Odprowadzanie wiatru i wspomaganie przy egzemach, ranach pooparzeniowych i owrzodzeniach
Jing Jie może wspierać skórę w przewlekłych, swędzących zmianach o podłożu alergicznym, w których wiatr łączy się z wilgotnością lub gorącem. Tradycyjnie stosuje się go też pomocniczo przy ranach po oparzeniach i we wczesnej fazie owrzodzeń; przy zmianach już otwartych Materia Medica uznaje go za przeciwwskazany.
Objawy: egzemy, pokrzywka, alergie pokarmowe, swędzące choroby skóry (np. liszaj).
Podsumowanie – perspektywa medycyny chińskiej
Jing Jie jest ostry, ale tylko nieznacznie ciepły. Na tle silnie napotnych ziół grupy I, takich jak Ma Huang czy Gui Zhi, wyróżnia się łagodnością i uniwersalnością: pasuje zarówno do wzorców wiatru i zimna, jak i wiatru i gorąca. Jego domeną jest powierzchnia – skóra, nos i gardło – a forma karbonizowana rozszerza działanie na warstwę Xue i hamowanie krwawień.
Ziele schizonepety (Jing Jie) – dawkowanie, przeciwwskazania i bezpieczeństwo
Formy, dawki i sposób przygotowania
Podstawową formą stosowania Jing Jie jest odwar. Materia Medica podaje dawkę dzienną 3-10 g suszonego ziela, przy czym dawka standardowa wynosi 6 g.
Jing Jie jest surowcem olejkowym, dlatego gotuje się go krótko – 10 minut. W recepturach wieloskładnikowych, których pozostałe zioła wymagają dłuższego gotowania, ziele dodaje się na ostatnie 10 minut, aby nie utracić lotnych składników. Odwar przecedza się i wypija ciepły, zwykle w 2-3 porcjach w ciągu dnia.
- Odwar: 3-10 g dziennie (standardowo 6 g), czas gotowania 10 minut.
- Forma karbonizowana (Jing Jie Tan): przy silnych krwawieniach dawkę niekiedy się zwiększa, zawsze jednak z użyciem ziela karbonizowanego, a nie surowego. W literaturze nie znaleziono górnej granicy dawki.
- Napar, proszek, ekstrakt, nalewka, stosowanie zewnętrzne: materiały źródłowe nie podają dawek ani sposobu przygotowania dla tych form. Należy przestrzegać zaleceń terapeuty TCM.
Uwagi praktyczne przy zakupie i stosowaniu
Ziele surowe a karbonizowane. Jing Jie i Jing Jie Tan to dwa różne surowce. Ziele surowe odprowadza wiatr i otwiera powierzchnię; prażone do brązowego zabarwienia zmienia właściwości i zyskuje działanie hamujące krwawienia. Wskazania związane z krwawieniami Materia Medica łączy z formą karbonizowaną, dlatego przed zakupem warto sprawdzić, która forma jest potrzebna.
Ziele a kłosy. Farmakopea Chińska wyróżnia obok ziela (Herba Schizonepetae) same kłosy kwiatostanowe – Jing Jie Sui (Spica Schizonepetae), uznawane tradycyjnie za bardziej aromatyczne. W klasycznych recepturach, takich jak Yin Qiao San, występują właśnie kłosy; w razie ich braku stosuje się zwykle całe ziele.
Ryzyko pomyłki. Schizonepeta cienkolistna bywa dziś zaliczana do rodzaju kocimiętka, ale nie jest tym samym surowcem co europejska kocimiętka właściwa (Nepeta cataria). Materia Medica umieszcza kocimiętkę właściwą w grupie II, wśród ziół zimnych uwalniających powierzchnię, a Jing Jie w grupie I, wśród ziół ciepłych. Surowców nie należy stosować zamiennie.
Jakość i przechowywanie. Dobre ziele zachowuje zielonkawą barwę i wyraźny, miętowy aromat; surowiec bez zapachu utracił olejek eteryczny. Ziele należy przechowywać w szczelnym opakowaniu, w chłodnym i ciemnym miejscu.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Materia Medica wymienia następujące przeciwwskazania:
- Wiatr wewnętrzny. Jing Jie rozprasza wiatr, który wniknął z zewnątrz. Wiatr wewnętrzny (drżenia, zawroty głowy, skurcze o podłożu wewnętrznym) wymaga ziół wygaszających i odżywiających, a ostre zioła rozpraszające mogą go nasilać.
- Otwarte owrzodzenia. Zioło kieruje Qi ku powierzchni i rozprasza; przy otwartych zmianach skórnych nie sprzyja to ich zamykaniu.
- W pełni rozwinięta odra lub ospa wietrzna. Jing Jie wspiera wyłącznie pojawianie się opóźnionej wysypki. Gdy jest ona już w pełni widoczna, dalsze rozpraszanie jest zbędne i osłabia organizm.
- Bóle głowy w osłabieniu Yin. Ostry, rozpraszający charakter zioła dodatkowo uszczupla Yin i płyny, co może nasilać dolegliwości.
- Silne pocenie się w syndromach zewnętrznych. Powierzchnia jest już otwarta, a kolejny bodziec napotny pogłębiałby utratę Qi i płynów.
- Spożywanie ryb w czasie stosowania. To klasyczny zakaz dietetyczny powtarzany w dawnych zielnikach; współczesnych badań wyjaśniających jego podłoże brak.
Ciąża i karmienie piersią. Materia Medica określa surowiec jako dozwolony w ciąży. Olejek eteryczny ziela zawiera jednak pulegon, a badań bezpieczeństwa u kobiet w ciąży i karmiących brakuje, dlatego stosowanie w tych okresach powinno być każdorazowo uzgodnione z lekarzem lub terapeutą TCM.
Inne sytuacje wymagające ostrożności. Osoby z chorobami wątroby powinny skonsultować stosowanie ziela ze specjalistą. Wysoka lub utrzymująca się gorączka, duszność, a także każde krwawienie o nieustalonej przyczynie wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, a nie samodzielnego stosowania ziół. Odra i ospa wietrzna są chorobami zakaźnymi, które prowadzi lekarz.
Interakcje z ziołami i lekami
Zioła wzmacniające działanie. Według Materia Medica Jing Jie łączy się z Fang Feng przy syndromach wiatru i przy świądzie skóry, z Qiang Huo przy wietrze i zimnie oraz z Bo He przy wietrze i gorącu i przy opóźnionej wysypce. Forma karbonizowana działa synergicznie z Di Yu i Huai Hua Tan przy krwawieniach z odbytu oraz z Hong Hua przy wybroczynach na skórze i błonach śluzowych.
Zioła osłabiające działanie. Materiały źródłowe nie opisują antagonizmów ani niezgodności z innymi ziołami.
Preparaty farmaceutyczne. Materia Medica nie podaje interakcji, a autorzy przeglądu naukowego z 2002 roku uznali interakcje i działania niepożądane Jing Jie za niewyjaśnione. Z ostrożności warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą łączenie ziela z preparatami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi (ze względu na opisany efekt hemostatyczny) oraz z preparatami obciążającymi wątrobę.
Możliwe działania niepożądane
Materia Medica nie opisuje działań niepożądanych w zakresie dawek 3-10 g i nie podaje ich częstości. Z listy przeciwwskazań wynika, że zbyt duże dawki lub stosowanie przy już obecnym poceniu się mogą prowadzić do nadmiernej potliwości i osłabienia. U osób uczulonych na rośliny z rodziny jasnotowatych możliwe są reakcje alergiczne.
Olejek eteryczny zawiera pulegon i mentofuran – związki, które literatura analityczna wymienia wśród toksycznych składników olejku i które w wysokich dawkach obciążają wątrobę. Źródła nie podają danych o takich działaniach po odwarach w dawkach tradycyjnych, ale jest to argument, by nie przekraczać zalecanych dawek, nie stosować ziela przewlekle bez nadzoru specjalisty i nie przyjmować doustnie stężonego olejku eterycznego.
Ziele schizonepety (Jing Jie) – klasyczne receptury i kombinacje ziół TCM
Synergiczne kombinacje i łączenie ziół
1. Przeziębienie z dreszczami i bólami kończyn – wiatr, zimno i wilgotność
Wzorzec: Syndrom zewnętrzny wiatru i zimna, także z wilgotnością – dreszcze, uczucie zimna, bóle głowy i kończyn, katar, kaszel.
Zioła:
- Saposznikowia rozłożysta, korzeń – Fang Feng – Radix Saposhnikoviae
- Dzięgiel górski, kłącze – Qiang Huo – Rhizoma Notopterygii
- Dzięgiel dahurski, korzeń – Bai Zhi – Radix Angelicae dahuricae
- Pachnotka bazyliowata, liść – Zi Su Ye – Folium Perillae
Logika: Fang Feng i Qiang Huo to partnerzy Jing Jie w zestawieniu na wiatr i zimno; Qiang Huo dodatkowo usuwa wilgotność i łagodzi bóle karku i kończyn. Bai Zhi udrażnia nos, a Zi Su Ye wspiera otwieranie powierzchni. W zestawieniu źródłowym występują też Sheng Jiang, Huo Xiang i Pei Lan.
2. Ból gardła i gorączka – wiatr i gorąco
Wzorzec: Syndrom zewnętrzny wiatru i gorąca – gorączka przeważa nad dreszczami, ból gardła, kaszel, ból głowy.
Zioła:
- Mięta chińska, ziele – Bo He – Herba Menthae haplocalycis
- Morwa biała, liść – Sang Ye – Folium Mori
- Chryzantema chińska, kwiat – Ju Hua – Flos Chrysanthemi
- Tarczyca bajkalska, korzeń – Huang Qin – Radix Scutellariae
Logika: Chłodne Bo He, Sang Ye i Ju Hua rozpraszają wiatr i gorąco z górnej części ciała, a Huang Qin ochładza gorąco płuc. Jing Jie, sam tylko nieznacznie ciepły, wzmacnia otwieranie powierzchni bez podsycania gorąca. Materia Medica wymienia w tym wzorcu także Jin Yin Hua oraz Lian Qiao jako alternatywę dla Huang Qin.
3. Swędzące egzemy – wiatr z wilgotnością i gorącem w skórze
Wzorzec: Swędzące egzemy – wiatr zatrzymany w skórze łączy się z wilgotnością i gorącem, dając świąd, zaczerwienienie i sączenie zmian.
Zioła:
- Atraktylod czarny, kłącze – Cang Zhu – Rhizoma Atractylodis
- Piwonia czerwona, korzeń – Chi Shao – Radix Paeoniae rubrae
- Korkowiec amurski, kora – Huang Bai – Cortex Phellodendri
- Dyptam, kora korzenia – Bai Xian Pi – Cortex Dictamni radicis
Logika: Cang Zhu osusza wilgotność, Huang Bai ochładza wilgotne gorąco, Chi Shao ochładza Xue i porusza jej zastój, a Bai Xian Pi kieruje działanie na skórę. Jing Jie odprowadza wiatr i łagodzi świąd. Zamiast Bai Xian Pi źródło dopuszcza Ku Shen, a przy samym świądzie bez egzemy podaje prostszą parę: Jing Jie i Fang Feng.
4. Obfite miesiączki – forma karbonizowana z ziołami regulującymi Xue
Wzorzec: Silne krwawienia miesiączkowe (hypermenorrhoea). W tym wzorcu Materia Medica zaleca wyłącznie ziele karbonizowane – Jing Jie Tan.
Zioła:
- Dzięgiel chiński, korzeń – Dang Gui – Radix Angelicae sinensis
- Serdecznik japoński, ziele – Yi Mu Cao – Herba Leonuri
- Szorstkowiec Fortunego, ogonek liściowy karbonizowany – Zong Lu Tan – Petiolus Trachycarpi carbonisatus
- Szczeć szorstkowata, korzeń karbonizowany – Xu Duan Tan – Radix Dipsaci carbonisata
Logika: Dang Gui odżywia i harmonizuje Xue, Yi Mu Cao reguluje miesiączkę, a karbonizowane Zong Lu Tan i Xu Duan Tan (surowiec wyjściowy: Xu Duan) działają ściągająco i hamują krwawienie. Jing Jie Tan wzmacnia efekt hemostatyczny. Obfite lub przedłużające się krwawienia wymagają wcześniejszej diagnostyki ginekologicznej.
Klasyczne formuły i receptury TCM
Jing Fang Bai Du San – Proszek oczyszczający ze schizonepetą i saposznikowią
Receptura podana w Materia Medica dla przeziębień, które u osób osłabionych przebiegają z powikłaniami: gorączką, silnym kaszlem z odkrztuszaniem dużej ilości plwociny, bólami gardła, głowy i mięśni karku oraz narastającym wyczerpaniem. W ujęciu TCM początkowy syndrom zewnętrzny wiatru i zimna przechodzi wtedy w wewnętrzny syndrom zimnego śluzu w płucach. Formuła silnie odprowadza wiatr, udrażnia i transformuje śluz, hamuje kaszel i działa ogólnie ocieplająco. Źródło zaleca formę odwaru (pięć dawek dziennych) oraz modyfikacje: przy nudnościach i wymiotach dodaje się Zhu Ru, a przy silnym bólu gardła Lu Gen, Lian Qiao i Jin Yin Hua.
Rola Jing Jie: zioło tytułowe i główne, w parze z Fang Feng. Oba otwierają powierzchnię i odprowadzają wiatr, a Du Huo i Qiang Huo rozszerzają to działanie na mięśnie i stawy. Chuan Xiong, Chai Hu, Zhi Ke, Qian Hu i Jie Geng poruszają Qi i wspierają odkrztuszanie, Fu Ling transformuje wilgotność, a Gan Cao harmonizuje całość.
| Składnik | Pin yin | Ilość |
|---|
| Ziele schizonepety cienkolistnej (Herba Schizonepetae) | Jing Jie | 4,5 g |
| Korzeń saposznikowii rozłożystej (Radix Saposhnikoviae) | Fang Feng | 4,5 g |
| Kłącze dzięgla górskiego (Rhizoma Notopterygii) | Qiang Huo | 4,5 g |
| Korzeń dzięgla duhuo (Radix Angelicae pubescentis) | Du Huo | 4,5 g |
| Kłącze marchwicy czuanksiong (Rhizoma Ligustici Chuanxiong) | Chuan Xiong | 4,5 g |
| Korzeń przewiercienia chińskiego (Radix Bupleuri) | Chai Hu | 4,5 g |
| Owoc pomarańczy gorzkiej (Fructus Aurantii) | Zhi Ke | 4,5 g |
| Korzeń gorysza (Radix Peucedani) | Qian Hu | 4,5 g |
| Korzeń rozwaru wielkokwiatowego (Radix Platycodi) | Jie Geng | 4,5 g |
| Korzeń lukrecji (Radix Glycyrrhizae) | Gan Cao | 1,5 g |
| Poria kokosowa (Poria cocos) | Fu Ling | 4,5 g |
| Świeże kłącze imbiru (Rhizoma Zingiberis recens) | Sheng Jiang | 4,5 g |
Huai Hua San – Proszek z kwiatem perełkowca
Formuła z dzieła Pu Ji Ben Shi Fang (Xu Shuwei, XII w.), stosowana tradycyjnie przy krwawieniach z odbytu wiązanych z wiatrem i gorącem w jelicie grubym: jasnoczerwona krew przed stolcem lub po nim, także przy hemoroidach. Zioła mieli się na proszek i przyjmuje w porcjach po 6 g albo gotuje jako odwar.
Rola Jing Jie: kłosy schizonepety (Jing Jie Sui, w praktyce często w formie karbonizowanej) odprowadzają wiatr z warstwy Xue i wspierają hamowanie krwawienia, podczas gdy kwiat perełkowca i gałązki żywotnika ochładzają Xue, a Zhi Ke porusza Qi w jelitach. Receptura rozwija zestawienie, które Materia Medica podaje dla krwawień z odbytu: Jing Jie Tan z Di Yu i Huai Hua Tan. Krwawienie z odbytu zawsze wymaga diagnostyki lekarskiej.
| Składnik | Pin yin | Ilość |
|---|
| Kwiat perełkowca japońskiego, prażony (Flos Sophorae) | Huai Hua | 12 g |
| Ulistnione gałązki żywotnika wschodniego (Cacumen Platycladi) | Ce Bai Ye | 12 g |
| Kłos schizonepety cienkolistnej (Spica Schizonepetae) | Jing Jie Sui | 6 g |
| Owoc pomarańczy gorzkiej (Fructus Aurantii) | Zhi Ke | 6 g |
Ziele schizonepety (Jing Jie) – najczęściej zadawane pytania
Na co pomaga Jing Jie?
Jing Jie jest tradycyjnie stosowany na początku przeziębienia – przy dreszczach, lekkiej gorączce, bólu głowy, katarze i drapaniu w gardle – oraz przy świądzie skóry, pokrzywce i egzemach. W badaniach laboratoryjnych opisano jego działanie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, przeciwalergiczne w obrębie skóry oraz hemostatyczne. To ostatnie tradycja wiąże głównie z formą karbonizowaną (Jing Jie Tan), stosowaną przy krwawieniach z nosa, z odbytu i przy obfitych miesiączkach. Są to dane tradycyjne i przedkliniczne, które nie zastępują diagnozy lekarskiej.
Jak dawkować Jing Jie i jak go przygotować?
Materia Medica podaje 3-10 g suszonego ziela dziennie, standardowo 6 g, w formie odwaru. Jing Jie gotuje się krótko, przez 10 minut, a w recepturach złożonych dodaje pod koniec gotowania, aby zachować olejek eteryczny. Odwar pije się ciepły, zwykle w 2-3 porcjach.
Jakie są przeciwwskazania do stosowania Jing Jie?
Jing Jie nie stosuje się przy wietrze wewnętrznym, otwartych owrzodzeniach, w pełni rozwiniętej odrze lub ospie wietrznej, bólach głowy z osłabienia Yin oraz przy silnym poceniu się w przebiegu syndromów zewnętrznych. Podczas stosowania Materia Medica zaleca też rezygnację z ryb. Ostrożność powinny zachować osoby z chorobami wątroby.
Czy Jing Jie można stosować w ciąży?
Niektórzy autorzy opracowań TCM określają Jing Jie jako surowiec dozwolony w ciąży. Olejek eteryczny ziela zawiera jednak pulegon, a badań bezpieczeństwa u kobiet w ciąży brakuje, dlatego stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią warto każdorazowo uzgodnić z lekarzem lub terapeutą TCM.
Jak długo stosować Jing Jie?
Materia Medica nie określa czasu stosowania. Jako zioło otwierające powierzchnię Jing Jie przyjmuje się zwykle krótko – przez kilka dni, do ustąpienia objawów przeziębienia. Przy przewlekłych problemach skórnych dłuższe stosowanie w recepturach złożonych powinien prowadzić terapeuta TCM.
Czym różni się Jing Jie od Fang Feng?
Oba zioła należą do grupy ciepłych ziół uwalniających powierzchnię i często występują w parze. Jing Jie to lekkie, aromatyczne ziele działające najbardziej powierzchownie – na skórę, nos i gardło – a po karbonizacji także na krwawienia. Fang Feng jest korzeniem, który sięga głębiej, do mięśni i stawów, dlatego Materia Medica zalicza go również do ziół na wiatr i wilgotność (syndrom Bi).
Czy Jing Jie to to samo co kocimiętka?
Nie. Jing Jie to ziele schizonepety cienkolistnej (Schizonepeta tenuifolia), we współczesnej systematyce zaliczanej wprawdzie do rodzaju kocimiętka (Nepeta tenuifolia), ale odrębnej od europejskiej kocimiętki właściwej (Nepeta cataria). Materia Medica klasyfikuje kocimiętkę właściwą w grupie ziół zimnych uwalniających powierzchnię, a Jing Jie w grupie ziół ciepłych, więc surowce nie są zamiennikami. Przy zakupie warto sprawdzać nazwę łacińską Herba Schizonepetae.
Czy Jing Jie można łączyć z preparatami przyjmowanymi na stałe?
Materiały źródłowe nie opisują interakcji Jing Jie z preparatami farmaceutycznymi, a przegląd naukowy z 2002 roku uznaje je za niewyjaśnione. Ostrożność jest wskazana przy preparatach przeciwzakrzepowych oraz obciążających wątrobę. Osoby przyjmujące cokolwiek na stałe powinny skonsultować łączenie z lekarzem lub farmaceutą.
