1. Charakterystyka i pochodzenie traganka błoniastego

Traganek błoniasty (łac. Astragalus membranaceus) to wieloletnia roślina z rodziny bobowatych (Fabaceae). Występuje głównie na terenach północnych Chin w prowincjach Neimenggu, Shanxi, Gansu i Heilongjiang oraz w Mongolii [1]. Od ponad 2000 lat wykorzystywany jest na szeroką skalę w tradycyjnej medycynie azjatyckiej, w szczególności chińskiej, hinduskiej i mongolskiej. W Chinach określa się go nazwą Huang Qi, w Japonii – Obi, a w Korei – Hwanggi [2,3]. 

Traganek błoniasty osiąga wysokość ok. 50-100 cm. Jego korzeń jest prosty i długi, ma biało-szary lub kremowy kolor oraz przekrój o cylindrycznym kształcie. Łodyga jest wyprostowana, wzniesiona, a w górnej części tworzy rozgałęzienia. Roślina wytwarza pierzastozłożone, drobne listki o jajowatolancetowatym lub eliptycznym kształcie. Ułożone są one skrętolegle wzdłuż pędów. Kwiaty traganka błoniastego mają białe, żółte lub różowe zabarwienie. Okres kwitnienia trwa od czerwca do sierpnia, a okres owocowania od lipca do września [2]. 

2. Skład biochemiczny traganka błoniastego

Dotychczas w korzeniu traganka błoniastego zidentyfikowano ponad 200 substancji chemicznych, a większość z nich wykazała aktywność biologiczną in vivo lub in vitro. Za najważniejsze związki uznaje się polisacharady, saponiny triterpenoidowe oraz flawonoidy [2]. 

Wśród polisacharydów obecnych w Huang Qi wymienia się m.in. heteropolisacharydy zbudowane z arabinozy, ramnozy, kwasu D-glukuronowego i ksylozy. Substancje te wykazują działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne oraz immunomodulujące [2,3]. Stosunkowo nowym odkryciem jest obecność rozpuszczalnego polisacharydu o nazwie APS4, który składa się z ramnozy, arabinozy, ksylozy, mannozy i galaktozy. Wykazano, że ma on potencjalne zastosowanie w leczeniu chorób nowotworowych [4]. 

Saponiny triterpenoidowe są charakterystycznymi bioaktywnymi związkami obecnymi w korzeniu traganka błoniastego. To właśnie im przypisuje się największe działanie prozdrowotne i lecznicze.  Istnieje około 40 typów saponin triterpenoidowych, które zostały wyizolowane z Huang Qi, w tym astragalozydy I, II, III, IV, V, VI, VII i VIII [2]. Duże znaczenie farmakologiczne ma astragalozyd IV. W Farmakopei Chińskiej został on opisany jako jeden z najważniejszych wskaźników kontroli jakości tego surowca [4]. 

Flawonoidy to szeroka grupa wtórnych metabolitów roślinnych występujących w korzeniu traganka błoniastego. W jej skład wchodzą m.in. flawanony, antocyjany, dihydroflawanole i izoflawony. Wśród najistotniejszych związków wymienia się m.in.  kwercytynę, kempferol, formononetynę, genisteinę, daidzeinę oraz soforofenolon. W ostatnich latach uwaga naukowców skupia się w dużej mierze na izoflawonach takich jak kalykozyna-7-O-β-D-glukozyd, kalykozyna, kalikozyno-7-O-beta-D-glukozyd, kalikozyno-7-O-beta-D-glukozyd-6′-O-malonian.  Flawonoidy mają złożona strukturę, dlatego ich biodostępność jest niska. Większość tych związków dociera do jelit w niezmienionej formie i oddziałuje z mikrobiotą jelitową, modulując tym samym stan zdrowia, funkcjonowanie różnych narządów oraz przebieg chorób [2,5, 6].  

Oprócz wymienionych związków korzeń traganka bogaty jest również w aminokwasy takie jak kwas asparaginowy, prolina, arginina, alanina. Zawiera też związki fenylopropanoidowe, kwasy organiczne, chinony, furany, inozytole i glikozydy. Ponadto Huang Qi zawiera ponad 20 pierwiastków śladowych, w tym żelazo, mangan, kobalt i miedź [2, 7].

3. Działanie traganka błoniastego w kontekście medycyny zachodniej

3.1 Działanie immunomodulujące

Substancje obecne w korzeniu traganka błoniastego takie jak flawonoidy, polisacharydy i astragalozydy wykazują działanie immunomodulujące, czyli wspierające funkcjonowanie układu odpornościowego [2].  W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach wykazano, że stosowanie tego surowca może przyczyniać się do poprawy pracy makrofagów (komórek żernych) limfocytów, monocytów, interleukiny IL-2, komórek NK (ang. natural killer), zwiększeniu aktywności fagocytarnej oraz masy grasicy [3]. Wpływa też na funkcjonowanie śledziony, która odgrywa istotną rolę w utrzymaniu odporności i bierze udział w wytwarzaniu komórek odpornościowych [2, 8, 9, 10]. Dokładne mechanizmy działania immunomodulującego Huang Qi nie są poznane, jednak niektórzy naukowcy wysuwają tezę, że zawarte w nim polisacharydy wpływają na układ opornościowy poprzez modulację mikrobioty jelitowej. Mogą one zmieniać skład mikrobiomu i aktywować szlak receptora typu Toll (TLR), czyli białek odgrywających kluczową rolę w odpowiedzi odpornościowej nieswoistej (wrodzonej) [2, 11]. Dodatkowo wpływają na błonę śluzową jelit, która bierze udział w większości reakcji immunologicznych oraz promują produkcję sIgA (immunoglobuliny wydzielniczej wytwarzanej przez komórki błony śluzowej i mikrobiotę jelitową), będącej pierwszą linią obrony organizmu przed patogenami [2, 12, 13]. 

3.2 Działanie antyoksydacyjne

Stres oksydacyjny odgrywa istotną rolę w patogenezie wielu chorób. Antyoksydanty (przeciwutleniacze) to substancje, które chronią komórki i tkanki przed stresem oksydacyjnym poprzez wychwytywanie wolnych rodników i reaktywnych form tlenu. Składniki obecne w suszonym korzeniu Huang Qi mogą zapewniać znaczną ochronę przed uszkodzeniem komórek serca, mózgu, nerek, jelit, wątroby i płuc. Wynika to z wysokiej zawartości astragalozydów, flawonoidów i polisacharydów [14].  

Bioaktywne związki występujące w Astragalus membranaceus wykazują kilka mechanizmów antyoksydacyjnych. Obejmują one regulację poziomu MDA (dialdehydu malonowego, będącego produktem oksydacji lipidów, który wykazuje właściwości cytotoksyczne, mutagenne i rakotwórcze), T-AOC (całkowitej pojemności antyoksydacyjnej) oraz białka NOX2 (enzymu produkującego nadtlenki, sprzyjające powstawaniu reaktywnych form tlenu). Dodatkowo substancje zawarte w korzeniu traganka błoniastego mogą promować aktywację Nrf2, czyli enzymu, którego celem jest ochrona komórki przed reaktywnymi metabolitami, hamować peroksydację lipidów i szlaki sygnałowe związane ze stresem oksydacyjnym. Działanie antyoksydacyjne ma istotne znaczenie w profilaktyce i leczeniu chorób sercowo-naczyniowych, zwyrodnieniowych, nowotworowych oraz neurodegeneracyjnych, dlatego coraz częściej mówi się o potencjalnym zastosowaniu traganka błoniastego u pacjentów, u których stwierdzono ich występowanie lub wysokie ryzyko zachorowania [15]. 

3.3 Działanie przeciwstarzeniowe

Korzeń traganka błoniastego ma potencjalne zastosowanie w modulacji chorób związanych z procesami starzenia się. Wynika to głównie z jego działania antyoksydacyjnego, ponieważ nadmiar wolnych rodników przyspiesza te procesy i sprzyja uszkodzeniom komórek. W badaniach wykazano, że astragalozydy mogą zwiększać zdolność antyoksydacyjną organizmu i eliminować komórki starcze, aby opóźnić proces starzenia. Mechanizm działania polega głównie na poprawie aktywności SOD, czyli dysmutazy ponadtlenkowej, która chroni komórki przed wolnymi rodnikami. Dodatkowo astragalozydy chronią fibroblasty skóry przed fotostarzeniem wywołanym promieniowaniem ultrafioletowym A (UVA) m.in. poprzez mechanizmy związane ze zwiększeniem żywotności komórek skóry i blokowaniem degradacji kolagenu [2, 16, 17].

3.3 Działanie przeciwzapalne

Wykazano, że korzeń traganka błoniastego ma aktywność przeciwzapalną. Zawarte w nim składniki, zwłaszcza polisacharydy, mogą hamować ekspresję prozapalnych związków takich jak Il-6, IL-8 oraz TNF-α, które są markerami stanu zapalnego. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano wyraźne zmniejszenie poziomów markerów zapalenia serca, a także wzrost bakterii jelitowych produkujących SCFA (krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe), które mogą łagodzić stany zapalne okrężnicy pod wpływem stosowania ekstraktów z traganka błoniastego [2, 18, 19]. 

3.4 Działanie hepatoprotekcyjne

Właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne traganka błoniastego sprawiają, że może on działać ochronnie w stosunku do komórek wątroby. W badaniu na myszach wykazano działanie hepatoprotekcyjne Huang Qi w przypadku przewlekłego cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz włóknienia dróg żółciowych. Najprawdopodobniej ma to związek z indukcją szlaku Nrf2 oraz hamowaniem szlaku NF-κB [2, 20]. Przypuszcza się również, że astragalozydy mogą zapobiegać zwłóknieniom wątroby [2]. Stosowanie korzenia traganka błoniastego może przyczynić się również zmniejszenia otłuszczenia i uszkodzenia komórek w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby (NAFLD) i spowolniania postępu tej choroby oraz zapobieganiu jej przekształcenia do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH). Mechanizm działania polega najprawdopodobniej na regulacji metabolizmu lipidów, zmniejszaniu stresu oksydacyjnej i stanu zapalnego, jednak temat ten wymaga dalszych badań [2, 21]. 

3.5 Działanie kardioprotekcyjne

Substancje zawarte w korzeniu traganka błoniastego mogą wykazywać działanie ochronne również w stosunku do komórek serca. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano poprawę funkcji rozkurczowej i skurczowej mięśnia sercowego oraz hamowanie włóknienia. Dokładne mechanizmy tego działania nie są w pełni poznane, jednak największą rolę przypisuje się właściwościom antyoksydacyjnym, które wykazują polisacharydy, saponiny i astragalozydy obecne w Huang Qi [2, 3]. Surowiec ten może mieć zastosowanie również w profilaktyce i terapii uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego i przerostu mięśnia sercowego, dysfunkcji śródbłonka naczyniowego, choroby wieńcowej, miażdżycy, zwłóknienia serca oraz wirusowego zapalenia mięśnia sercowego [22].

3.6 Zastoinowa niewydolność serca

Astagalozydy mogą mieć zastosowanie u pacjentów z zastoinową niewydolnością serca. W jednym z badań astagalozyd IV wyizolowany z korzenia Astragalus membranaceus był podawany dożylnie 19 pacjentom przez 2 tygodnie. Po tym czasie objawy bólu w klatce piersiowej i duszności ustąpiły u 15 z 19 pacjentów. Ponadto w wentrykulografii radioizotopowej, badaniu oceniającym czynność serca, zaobserwowano poprawę funkcjonowania lewej komory oraz regulację akcji serca [3,23].

3.7 Choroba niedokrwienna serca

Traganek błoniasty może mieć zastosowanie również u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca. W jednym z badań u 92 osób z diagnozą tej choroby po wprowadzeniu Astragalus membranaceus uzyskano znaczną poprawę w postaci ulgi w dusznicy bolesnej. Dokładny mechanizm tego działania nie został dotychczas poznany, jednak najprawdopodobniej ma on związek z właściwościami antyoksydacyjnymi [3, 24]. 

3.8 Zapalenie mięśnia sercowego

Właściwości przeciwzapalne traganka błoniastego skłoniły badaczy do oceny jego działania w zapaleniu mięśnia sercowego. W badaniach wykazano, że  Astragalus membranaceus dawał znaczące efekty ochronne przeciwko wirusowi Coxsackie B-2, który wywołuje wirusowe zapalenie serca. Jego stosowanie przez 3-4 miesiące w postaci wstrzyknięć domięśniowych powodowało znaczną poprawę ogólnego stanu pacjentów, zmniejszenie objawów, wzrost aktywności komórek NK, interferonu α oraz γ, które działają przeciwzapalnie i przeciwwirusowo [3, 25].

3.9 Cukrzyca typu 1 

Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna spowodowana niszczeniem komórek β trzustki, odpowiedzialnych za produkcję insuliny. W badaniach na myszach z cukrzycą typu 1 zaobserwowano, że polisacharydy wyizolowane z korzenia traganka błoniastego mogą działać hipoglikemizująco. Mechanizm tego działania nie jest w pełni poznany, jednak przypuszcza się, że dzieje się to poprzez wsparcie mikrobioty (zwiększenie względnej liczebności Muribaculum, Lactobacillus i Faecalibaculum) oraz bariery jelitowej. Mikrobiota jelita produkuje krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe o działaniu przeciwzapalnym, które mogą odgrywać ważną rolę we wspomaganiu terapii pacjentów z cukrzycą typu 1 [3, 26].

Co więcej, w badaniu z 2017 roku poruszono temat wpływu chińskiego opatentowanego leku  Shengqi, którego głównymi składnikami są ekstrakt z Astragalus membranaceus  i ekstrakt z żeń-szenia. Wykazano, że łagodził on objawy cukrzycy typu 1 u myszy bez otyłości poprzez podniesienie poziomu insuliny i obniżenie poziomu glukozy we krwi. Poprawiał też pracę układu immunologicznego, który jest istotny u pacjentów z chorobami z autoagresji [13, 27].

3.10 Cukrzyca typu 2 

Cukrzyca typu 2 jest globalną chorobą metaboliczną charakteryzującą się podwyższonym poziomem glukozy we krwi, co prowadzi do upośledzenia wydzielania insuliny i uszkodzenia różnych tkanek i narządów (oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych). Substancje czynne występujące w korzeniu traganka błoniastego są przedmiotem wielu badań dotyczących leczenia tej choroby [2]. Zaobserwowano m.in., że astragalozyd IV działa jako aktywny związek przeciwcukrzycowy [2, 28]. Ekstrakt z korzenia traganka ma więc potencjał w terapii cukrzycy typu 2 i jej powikłań. Badania nad jego mechanizmami wykazały, że skutecznie obniża poziom glukozy we krwi na czczo, azotu mocznikowego we krwi, poziom kreatyniny w surowicy i patologiczne uszkodzenie nerek w szczurzym modelu nefropatii cukrzycowej [2, 29]. Poprawia też wrażliwość komórek i tkanek na insulinę oraz promuję ekspresję GLUT4, czyli transportera glukozy odpowiedzialnego za jej metabolizm [22].

3.11 Działanie przeciwnowotworowe

Choroby nowotworowe są główną przyczyną zgonów na świecie. Szacuje się, że między 2020 a 2040 rokiem wskaźnik zgonów z powodu nowotworów wzrośnie o prawie 50%. Dlatego badacze poświęcają wiele czasu i uwagi na szukanie naturalnych surowców i substancji, które mogłyby wspomagać profilaktykę i leczenie ich chorób. Okazuje się, że działanie takie wykazują związki aktywne obecne w korzeniu traganka błoniastego [2].

Astragalus membranaceus i jego główne składniki są szeroko stosowane w leczeniu raka i rehabilitacji pooperacyjnej ze względu na ich cechy zwiększające efekt leczniczy i zmniejszające toksyczność leków chemioterapeutycznych. Eksperymenty wykazały, że substancje zawarte w korzeniu traganka mają działanie farmakologiczne, polegające na hamowaniu proliferacji i różnicowania, indukowaniu apoptozy, hamowaniu inwazji i migracji komórek nowotworowych oraz zmniejszaniu lekooporności i wzmacnianiu funkcji immunologicznych. Coraz więcej dowodów sugeruje, że główne związki bioaktywne odpowiedzialne za przeciwnowotworowe działanie Astragalus membranaceus obejmują głównie formononetynę, polisacharydy i astragalozyd IV [22]. 

Polisacharydy wykazują silne działanie przeciwnowotworowe poprzez hamowanie przerzutów guza i promowanie odpowiedzi immunologicznej w różnych nowotworach. Badania wykazały, że polisacharydy traganka błoniastego mogą hamować m.in. rozwój raka płuc. Właściwości nowotworowe wykazuje równie astragalozyd IV. Może on hamować wzrost guza in vivo poprzez działanie wzmacniające odporność [2,30]. Kolejną ważną substancją jest kalikozyna, która może indukować zatrzymanie cyklu komórkowego i apoptozę, wpływając m.in. na rozwój raka trzustki [2, 31]. 

Potwierdzono również hamujący wpływ ekstraktu z traganka błoniastego na komórki raka jelita grubego [2]. W połączeniu z kurkumą wonną nie tylko zatrzymywał wzrost komórek nowotworowych, ale również zmniejszał ryzyko wystąpienia przerzutów do wątroby [2,32]. Składniki aktywne traganka błoniastego mogą mieć zastosowanie również w raku jajnika, krtani oraz w przypadku czerniaka [2, 33, 34, 35]. 

3.11 Astma

Astma to przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych. Charakteryzuje się stanem zapalnym, nadreaktywnością dróg oddechowych oraz nadmiernym wydzielaniem śluzu [36]. Wyniki badań naukowych sugerują, że zastosowanie Astragalus membranaceus może być ważnym wsparciem w leczeniu tej choroby, ze względu na działanie przeciwzapalne i immunomodulujące tego surowca [22].

Zapalenie dróg oddechowych w przebiegu astmy ma związek z zaburzoną pracą limfocytów T pomocniczych. To komórki układu odpornościowego, które odgrywają istotną rolę w procesach immunologicznych m.in. stymulują wytwarzanie przeciwciał oraz pobudzają inne komórki, takich jak makrofagi, do zwalczania patogennych organizmów. W przebiegu astmy dochodzi do zachwiania równowagi między limfocytami T pomocniczymi typu 1 (Th1) a limfocytami T pomocniczymi typu 2 (Th2), co zwiększa ryzyko wystąpienia nieprawidłowych reakcji immunologicznych, w tym także autoimmunologicznych oraz alergii [37]. Zaburzenia równowagi Th1/Th2 mogą powodować dysfunkcję układu odpornościowego oraz stymulować komórki do wydzielania nadmiernej ilości śluzu w astmie, a tym samym nasilać objawy [22]. Ekstrakt z Astragalus membranaceus może wzmacniać odpowiedź immunologiczną związaną z Th2 i hamować odpowiedź związaną z Th1, przywracając równowagę i tym samym hamując stan zapalny w szczurzym modelu astmy. Najprawdopodobniej ma to również związek z wpływem składników tego surowca na komórki T regulatorowe CD4+ CD25+ (Treg), które odgrywają kluczową rolę w regulacji pracy układu odpornościowego, a ich rola w patogenezie astmy jest coraz lepiej poznawana [38, 39]. 

Wykazano też, że szlak mTOR, nazywany też szlakiem kinazy mTOR, który reguluje wzrost oraz proliferację komórek, wpływa też na komórki odpornościowe, w tym limfocyty T i i odgrywa ważną rolę w patologicznym procesie astmy. Hamowanie mTOR może osłabić kluczowe cechy astmy alergicznej, w tym zapalenie dróg oddechowych, nadreaktywność dróg oddechowych i uszkodzenia komórek kubkowych produkujących śluz [22]. Zaobserwowano, że  w mysim modelu astmy astragalozyd IV może znacząco łagodzić zapalenie dróg oddechowych poprzez hamowanie szlaku sygnałowego mTOR [40]. 

3.12 Układ nerwowy

Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że Astragalus membranaceus i jego główne składniki wykazują działanie ochronne na komórki układu nerwowego i mogą chronić przed rozwojem niektórych chorób takich jak niedokrwienne uszkodzenie mózgu, neuropatia wywołana chemioterapią, czy choroby neurodegeneracyjne. Ma to związek z działaniem przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym tego surowca, a także wpływem zawartych w nim składników na funkcjonowanie układu immunologicznego [22].

3.13 Niedokrwienne uszkodzenie mózgu

Jednym z najważniejszych mechanizmów, niezbędnych do przeżycia neuronów podczas niedokrwiennego uszkodzenia mózgu jest stabilność struktury i funkcjonowania mitochondriów. Z kolei w zachowaniu ich prawidłowej funkcji pomaga heksokinaza II, która pełni wiele istotnych funkcji m.in. hamuje apoptozę i proces autofagii [41].  W związku z tym badano kilka interwencji farmakologicznych mających na celu utrzymanie jej prawidłowej aktywności [22]. Odkryto, że astragalozyd IV może chronić integralność i funkcjonowanie mitochondriów, hamować ekspresję białek związanych z apoptozą i chronić tkankę mózgową przed uszkodzeniem poprzez promowanie aktywności heksokinazy II i jej ochronnego wpływu na mitochondria u myszy z udarem niedokrwiennym [42]. Przypuszcza się również, że korzeń traganka i zawarte w nim substancje, a w szczególności astragalozyd IV, mogą wspomagać utrzymanie integralności bariery krew-mózg, co ma znaczenie w terapii pacjentów z niedokrwiennym uszkodzeniem mózgu [43].

3.14 Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona to nieuleczalna i postępująca choroba neurodegeneracyjna, charakteryzuje się drżeniem, sztywnością, spowolnieniem ruchów i trudnościami z poruszaniem się [44]. Duże znaczenie w jej prewencji, spowalnianiu oraz łagodzeniu objawów odgrywają składniki o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym, które chronią neurony przed uszkodzeniami [22]. Wykazano, że kalikozyna z korzenia traganka może hamować szlaki związane z aktywacją stanów zapalnych, a tym samym osłabiać procesy chorobowe [45]. Efekt terapeutyczny wykazują również polisacharydy, które zmniejszają stres oksydacyjny w komórkach mózgu, zapobiegają uszkodzeniom mitochondriów, mogą poprawiać funkcjonowanie neuroprzekaźników i istoty szarej mózgu, a tym samym osłabiać 

dysfunkcję motoryczną w przebiegu choroby Parkinsona [46, 47].

3.15 Stwardnienie rozsiane 

Stwardnienie rozsiane to przewlekła, autoimmunologiczna choroba zapalna układu nerwowego, rozpoznawana głównie u młodych ludzi. W jej patogenezie istotną rolę odgrywa uszkodzenie i apoptoza neuronów pod wpływem stresu oksydacyjnego. W warunkach eksperymentalnych wykazano, że wyciąg z korzenia traganka może łagodzić autoimmunologiczne zapalenie mózgu poprzez zmniejszanie stresu oksydacyjnego, ilości wolnych rodników, a także przez wzmocnienie układu obrony antyoksydacyjnej [13]. 

3.16 Urazowe uszkodzenie mózgu

Urazowe uszkodzenie mózgu  to poważny problem na całym świecie. W Azji popularną metodą leczenia tego jest formuła ziołowa zawierająca korzeń traganka oraz dzięgla chińskiego. W badaniach eksperymentalnych wykazano, że zawarte w tych surowcach składniki aktywne mogą poprawiać funkcje neurologiczne, jednak dokładne mechanizmy nie są w pełni poznane. Najprawdopodobniej są one związane z modulacją stresu oksydacyjnego i odpowiedzi immunologicznej [48].

3.15 Zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to zespół zaburzeń endokrynologicznych, który powszechnie dotyka kobiety w wieku rozrodczym na całym świecie. Pacjentki z PCOS często zgłaszają objawy takie jak nieregularne cykle menstruacyjne, insulinooporność, nadmierne owłosienie ciała, niepłodność. Patofizjologia tego schorzenia nie jest jeszcze w pełni poznana. Uważa się jednak, że istotną rolę w rozwoju PCOS odgrywają zaburzenia procesów autofagii, które zwiększają ryzyko wystąpienia insulinooporności i zaburzeń hormonalnych. W badaniach na szczurach wykazano, że astragalozyd IV z korzenia traganka błoniastego promuje autofagię poprzez aktywację szlaku  PPARγ, który reguluje proliferację i apoptozę linii komórek ziarnistych jajnika oraz poprawia ich funkcjonowanie. Wyniki badań eksperymentalnych sugerują możliwe zastosowanie atragalozydu IV jako obiecującego środka w leczeniu PCOS [49]. 

4. Zastosowania traganka błoniastego w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej (TCM) traganek błoniasty klasyfikowany jest jako zioło lecznicze o wielu właściwościach i szerokim zastosowaniu. Historia jego stosowania jest bardzo długa. Już 2000 lat temu postrzegano go jako roślinę o szerokim spektrum działania i uważano za środek poprawiający ogólną witalność, zdrowie oraz harmonię psychofizyczną. Po raz pierwszy jego właściwości i możliwości zastosowania w lecznictwie zostały opisane w starożytnej księdze chińskiej Shennong’s Classic of Materia Medica, napisanej prawdopodobnie między pierwszym a drugim wiekiem naszej ery [2]. 

Zgodnie z klasyfikacją stosowaną w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej korzeń traganka ma ciepłą naturę, słodki smak, a głównym kierunkiem jego działania są śledziona i płuca [2]. Wpływa na Qi (energię życiową) oraz Yang (wewnętrzne ciepło). Przepisywany jest najczęściej jako suszony korzeń w formie sproszkowanej lub w postaci naparu. Często zaleca się stosowanie go w połączeniu z innymi chińskimi ziołami leczniczymi, w zależności od pożądanego efektu terapeutycznego i konkretnej diagnozy TCM [3]. 

Praktycy kliniczni TCM wierzą, że korzeń traganka może nie tylko regulować Qi i Yang,  ale również zmniejszać obrzęki, rozpraszać wilgoć, łagodzić poty, naprawiać powierzchnię skóry i wspomagać gojenie się ran. Dlatego jest on wykorzystywany w interwencjach klinicznych u osób osłabionych, starszych i pacjentów z przewlekłymi chorobami [2]. Według TCM korzeń traganka błoniastego poprawia odporność immunologiczną, zwiększa siłę mięśnia sercowego, poprawia ukrwienie peryferyjne, rozszerza naczynia wieńcowe, poprawia ukrwienie nerek, wspomaga mikrokrążenie, nasila tworzenie się krwi w szpiku kostnym, hamuje agregację płytek krwi, reguluje przemiany cukru, obniża ciśnienie tętnicze, działa antyseptycznie, przeciwgrzybiczo i hepatoprotekcyjne [1]. Ponadto jest cennym surowcem w produkcji zdrowej żywności w Chinach, ze względu na pozytywne działanie na odporność, opóźnianie starzenia się i przeciwdziałanie zmęczeniu [2]. 

Korzeń traganka błoniastego wskazany jest w przypadku niedoborów Qi śledziony, które mogą objawiać się biegunką, zmęczeniem, osłabieniem oraz brakiem apetytu [3]. W przypadku obniżonego Yang śledziony praktycy TCM rekomendują stosowanie mieszanek ziołowych, które zawierają Huang Qi w połączeniu z kłączem atraktyloda wielkogłówkowego (Bai Zhu), korzeniem przewiercienia (Chai Hu) oraz kłączem pluskwicy groniastej (Sheng Ma) [1]. 

Korzeń traganka tonizuje Qi płuc i znajduje zastosowanie u osób, które często chorują, łatwo łapią infekcje oraz doświadczają nudności lub nadmiernego pocenia się [3]. Pomaga na objawy takie jak osłabienie, kaszel, skrócenie oddechu, szybkie męczenie się, zimne stopy i ręce, bladość, czy obrzęki języka [1]. Polecany jest również w przypadku wypadania lub obniżenia dna macicy, krwawień z macicy, bólów podbrzusza, bólu lędźwi spowodowanego wypadniętym dyskiem, wypadaniem odbytu i opadnięcia żołądka [3].

Kolejnym zastosowaniem traganka błoniastego według Medycyny Chińskiej jest hamowanie krwawień spowodowanych osłabieniem Xue, czyli krwi, która odpowiada na nawilżanie i odżywienie całego organizmu. Polecany jest osobom, u których występują krwawienia oraz wybroczyny krwiste na skórze lub błonach śluzowych. Można stosować go samodzielnie lub w połączeniu z kłączem atraktyloda wielkogłówkowego (Bai Zhu), dzięglem chińskim (Dang Gui) oraz korzeniem dzwonkowca wschodniego (Dang Shen) [1]. 

TCM zaleca stosowanie traganka błoniastego poddanego lub niepoddanego obróbce Pao Zhi w zależności od dominujących objawów i oczekiwanych efektów. W przypadku owrzodzeń, zmian skórnych czy nadmiernej potliwości rekomenduje się pominięcie obróbki Pao Zhi. Natomiast w celu wzmocnienia Qi oraz śledziony wskazane jest zastosowanie traganka błoniastego po obróbce Pao Zhi. Polega ona na prażeniu surowca z dodatkiem miodu. W pierwszej kolejności, jest on nasączany miodem, a następnie prażony na patelni, aż powierzchnia przestanie być klejąca. Tradycyjnie na 100 kg surowca używa się 40 kg miodu rafinowanego [1].

W celu wzmocnienia działania terapeutycznego praktycy TCM polecają stosowanie korzenia traganka błoniastego razem z innymi chińskimi ziołami leczniczymi. W przypadku osłabienia Qi płuc rekomendowana mieszanka ziołowa zawiera korzeń traganka (Huang Qi), korzeń kodonopsa (Dang Shem), kłącze pochrzynu (Shan Yao) oraz korzeń lukrecji (Gan Cao). Przy osłabieniu Qi śledziony wskazane jest połączenie Huang Qi z korzeniem lukrecji (Gan Cao), miodem (Feng Mi), owocem głożyny pospolitej (Dao Zao), kłączem atraktyloda wielkogłówkowego (Bai Zhu) oraz suszoną białą fasolą (Bian Dou). W przypadku napadów zlewnych potów pomocne jest połączenie korzenia traganka z korzeniem przęśli chińskiej (Ma Huang Gen) i owocami cytryńca chińskiego (Wu Wei Zi) [1]. 

Traganek jest również obowiązkowym składnikiem “odwaru pięciu składników z tragankiem i cynamonem” (Huang Qi Gui Zhi Wu Wu Tang), który według TCM ma zastosowanie w leczeniu napadowych potów, zaburzeń czucia w kończynach i bólów neurologicznych. Można stosować go również u osób osłabionych po przebytych operacjach lub poważnych chorobach. W składzie Huang Qi Gui Zhi Wu Wu Tang występuje cynamon cassia (Gui Zhi), korzeń traganka (Huang Qi), korzeń piwonii białej (Bai Shao Yao), kłącze imbiru (Sheng Jiang) i owoc głożyny pospolitej (Da Zao) [1]. 

Korzeń traganka ma zastosowanie również u dzieci z częstymi infekcjami, bólami brzucha, biegunkami i zimnymi dłońmi oraz stopami. Objawy te mogą świadczyć o osłabieniu Qi płuc i śledziony z zimnem wewnętrznym. W takich sytuacjach stosowany jest “mały odwar do odbudowy środka z tragankiem” (Huang Qi Jian Zhong Tang), w którego skład wchodzi Huang Qi, cynamon cassia (Gui Zhi), korzeń piwonii białej (Bai Shao Yao), kłącze imbiru (Sheng Jiang), owoc głożyny pospolitej (Dao Zao) oraz lukrecja prażona z miodem [1]. 

Według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej przeciwwskazaniami do stosowania Huang Qi są syndromy przepełnienia, nadciśnienie tętnicze, syndromy osłabienia Yin, syndromy gorąca, blokada Qi płuc, ostre stany zapalne, owrzodzenia z silnym syndromem gorąca oraz ciąża [1].

5. Stosowanie traganka błoniastego

Najpopularniejszą formą stosowania traganka błoniastego są jego odwary jednoskładnikowe lub w połączeniu z innymi ziołami. Według Chińskiej Farmakopei z 2020 roku zalecane dawki surowca do ich przygotowania mieszczą się w przedziale od 9 do 30 g [2]. W badaniach eksperymentalnych na zwierzętach wykorzystuje się również ekstrakty z korzenia traganka błoniastego. Brakuje jednak wystarczającej ilości danych, pozwalających na skonstruowanie zaleceń dotyczących ich bezpiecznego i skutecznego dawkowania w celu osiągnięcia konkretnych korzyści zdrowotnych u ludzi. W większości preparatów dostępnych na rynku zalecana dzienna dawka wynosi waha się od 250 do 1000 mg ekstraktu [2].  W nowoczesnej medycynie chińskiej wykorzystuje się substancje pozyskane z traganka błoniastego w kapsułkach, inhalatorach, kroplach, czy zastrzykach. 

6. Działania niepożądane i przeciwwskazania traganka błoniastego

Huang Qi uważany jest za bezpieczne zioło, jednak nadal brakuje dobrych jakościowo, niezależnych badań (zarówno in vitro, jak i klinicznych) w celu potwierdzenia jego bezpieczeństwa i możliwości zastosowania u różnych grup populacyjnych. Chociaż Astragalus jest szeroko stosowany w praktyce klinicznej od kilku lat, nie przeprowadzono jeszcze kompleksowych ocen bezpieczeństwa i toksyczności [4]. 

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy toksyczność tego zioła in vivo jest niska – nie odnotowano klinicznych skutków ubocznych ani poważnych zdarzeń niepożądanych. Reakcje alergiczne, w tym alergie skórne lub dolegliwości żołądkowo-jelitowe były rzadko zgłaszane. W eksperymentach na zwierzętach (szczurach i psach) nie odnotowano histopatologicznego ani toksykologicznego wpływu na masę ciała, narządy, apetyt, zachowanie, hematologię, biochemię krwi i moczu po 3 miesięcznym stosowaniu wyciągów z korzenia traganka [13].  

Dużo uwagi poświęca się jednak działaniom niepożądanym, wywołanym podawaniem tego surowca pacjentom w formie zastrzyków. W chińskiej prowincji Hubei od 2014 do 2019 r. odnotowano 502 przypadki zdarzeń niepożądanych wywołanych zastrzykiem, z czego 53 były poważne. Wykazano też dodatnią korelację z wiekiem – im starszy wiek, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Badacze i praktycy medycyny zachodniej podkreślają, że bezpieczeństwo traganka błoniastego należy dokładnie ocenić po długoterminowych badaniach klinicznych, nim zostanie on zastosowany jako lek lub produkt w klinicznej i codziennej opiece zdrowotnej [2]. 

Kontrowersje wzbudza również fakt, że korzeń traganka błoniastego może być zanieczyszczony pestycydami lub metalami ciężkimi podczas uprawy, co prowadzi do zwiększonych obaw dotyczących bezpieczeństwa. Według naukowców ważne jest kontrolowanie stosowania pestycydów i regularne przeprowadzanie badań jakości gleby [4]. 

Traganek błoniasty nie powinien być stosowany w czasie ciąży oraz podczas karmienia piersią ze względu na brak danych na temat jego wpływu na przebieg ciąży, laktacji i rozwój dziecka. Nie zaleca się również stosowania tego surowca u pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne, przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe.