Opis
Maca ekstrakt 20:1 (Lepidium meyenii) – botanika, skład i działanie
Botanika, występowanie i formy przetwarzania
Surowcem zielarskim jest korzeń (hypokotyl) maki peruwiańskiej, niedużej byliny lub rośliny dwuletniej z rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Roślina osiąga do 20 cm wysokości i wyglądem przypomina młodą marchew, a jej zgrubiały korzeń bywa porównywany do małego buraka lub rzodkiewki. Pochodzi z Andów, przede wszystkim z Peru i Boliwii, gdzie uprawiana jest na wysokości ponad 3000 metrów. Toleruje niskie mrozy i w środkowej Europie może być prowadzona jako roślina jednoroczna.
W polskim piśmiennictwie spotyka się kilka wariantów nazwy: najpopularniejsza handlowa to maca lub maca peruwiańska, obok botanicznego określenia pieprzyca peruwiańska oraz spolszczonego zapisu maka peruwiańska. Zabarwienie korzenia zależy od odmiany i bywa białe, żółte, różowe lub fioletowe. Współcześnie wyróżnia się kilkanaście fenotypów, z których najczęściej badane są odmiany żółta, czerwona i czarna, różniące się profilem działania. Surowiec sprzedawany jest jako proszek, korzeń suszony, kapsułki oraz skoncentrowane ekstrakty, takie jak prezentowana forma 20:1.
Skład chemiczny i działanie potwierdzone w badaniach naukowych
Korzeń maca dostarcza białka, węglowodanów, błonnika, kwasów tłuszczowych, aminokwasów oraz cennych soli mineralnych (między innymi żelaza, wapnia, cynku, potasu i sodu) i witamin. Za aktywność biologiczną odpowiadają jednak przede wszystkim związki swoiste dla tego gatunku: makamidy i makaeny (amidy i pochodne kwasów tłuszczowych), glukozynolany i powstające z nich izotiocyjaniany, alkaloidy imidazolowe, sterole oraz polifenole i polisacharydy. To one, a nie pojedynczy „aktywny składnik”, kształtują wielokierunkowe działanie surowca.
Sfera seksualna – libido i funkcje seksualne
Makamidy i makaeny, związki swoiste dla korzenia maca, wiąże się z poprawą pożądania i funkcji seksualnych. W randomizowanym badaniu dawka 3 g dziennie istotnie poprawiała wskaźniki funkcji seksualnych u osób z zaburzeniami wywołanymi przez preparaty z grupy SSRI, bez zmiany stężenia testosteronu i gonadotropin.
W tradycji chińskiej odpowiada to wzmacnianiu potencji oraz Qi nerek, postrzeganych jako źródło wigoru i ciepła w dłoniach oraz stopach.
Układ nerwowy – nastrój i redukcja napięcia
Makamidy oddziałują na układ endokannabinoidowy poprzez hamowanie hydrolazy amidów kwasów tłuszczowych (FAAH), co może tłumaczyć obserwowany wpływ na nastrój. W badaniach klinicznych korzeń maca sprzyjał lepszemu samopoczuciu i mniejszemu napięciu, zwłaszcza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.
W medycynie chińskiej odpowiada to wzmacnianiu Qi serca i odżywianiu Shen, czyli uspokojeniu ducha, co tradycyjnie łagodzi kołatanie serca i bezsenność.
Energia i mięśnie – witalność oraz wydolność fizyczna
Za działanie wspierające witalność odpowiadają głównie makamidy. Metaanaliza badań nad wydolnością fizyczną wykazała duży efekt w testach siły, wytrzymałości i pływania oraz obniżenie mleczanu, z zależnością dawka-odpowiedź. Surowiec bywa wybierany przez osoby aktywne fizycznie.
Most do tradycji chińskiej prowadzi przez wzmacnianie Qi śledziony i środkowego ogrzewacza, źródła energii z pożywienia.
Układ rozrodczy – płodność i parametry nasienia
Badania wskazują, że korzeń maca może poprawiać liczbę, ruchliwość i objętość plemników, przy czym najsilniej działa odmiana czarna. U kobiet surowiec tradycyjnie wspiera regularność cyklu, a działanie antyoksydacyjne chroni komórki rozrodcze przed stresem oksydacyjnym.
W ujęciu chińskim łączy się to z odżywianiem Qi nerek, uznawanych za korzeń płodności i siły reprodukcyjnej organizmu.
Podsumowanie – perspektywa naukowa
Choć starsze opracowania określały korzeń maca jako słabo przebadany, ostatnie dwie dekady przyniosły randomizowane badania i metaanalizy wskazujące na wpływ na libido, nastrój, wydolność fizyczną oraz parametry nasienia. Działanie przypisuje się makamidom, makaenom i glukozynolanom, a nie modyfikacji hormonów płciowych. Taki profil dobrze odpowiada tradycyjnemu obrazowi surowca wzmacniającego Qi i potencję w medycynie chińskiej.
Maca ekstrakt 20:1 (Lepidium meyenii) – właściwości i działanie TCM
Właściwości według tradycyjnej medycyny chińskiej
| Właściwość | Wartość |
|---|
| Grupa | XXI – Surowce wzmacniające Qi |
| Smak | Słodki (++) |
| Termika | Neutralna (++) |
| Kierunek działania | Do góry (+) |
| Obieg czynnościowy | Obieg śledziony (++), obieg serca (+), obieg płuc (+), obieg wątroby (+), obieg nerek (+) |
| Ośrodek działania | Potrójny ogrzewacz |
Działanie i wskazania w tradycyjnej medycynie chińskiej
(++) Wzmacnianie Qi śledziony i poprawa cyrkulacji Qi w środkowym ogrzewaczu
To podstawowy kierunek działania surowca: wsparcie trawienia, apetytu i wytwarzania energii z pożywienia. W praktyce bywa pomocny przy uczuciu ciągłego zmęczenia, ociężałości mięśni i braku sił, zwłaszcza w nogach.
Objawy: ogólne osłabienie, brak apetytu, ociężałość mięśni szczególnie kończyn dolnych, utrata wagi, wychudzenie, luźne stolce.
(++) Wsparcie przy niedowadze i niedożywieniu
Jako surowiec odżywczy i tonizujący maca tradycyjnie wspiera odbudowę sił po wyczerpaniu i w stanach niedoboru masy ciała. Stosowano go u osób osłabionych długotrwałymi dolegliwościami.
Objawy: ogólne wyczerpanie po ciężkich chorobach, stany niedożywienia, niedowaga, atrofia mięśni, jadłowstręt (anorexia nervosa).
(+) Wzmacnianie Qi serca i Shen, odżywianie Xue oraz poprawa pamięci
Ten kierunek dotyczy sfery psychicznej: uspokojenia, poprawy nastroju i zdolności zapamiętywania. W praktyce odnosi się do osób odczuwających niepokój, gorszy sen i trudności z koncentracją.
Objawy: kołatanie serca po wysiłku, bezsenność, stany lękowe i obniżony nastrój, osłabienie intelektu i pamięci.
(+) Wzmacnianie Qi płuc i Wei Qi, odżywianie osłabionego Yin płuc
Surowiec tradycyjnie wzmacnia odporność powierzchniową (Wei Qi) i wspiera drogi oddechowe. Bywa pomocny u osób często łapiących infekcje górnych dróg oddechowych. W źródle kierunek ten oznaczono jako wymagający dalszej weryfikacji.
Objawy: osłabienie, częste infekcje górnych dróg oddechowych, przewlekły suchy kaszel.
(+) Wzmacnianie Qi śledziony i nerek oraz wzmacnianie potencji seksualnej
To kierunek wiązany z wigorem, ciepłem ciała i sferą seksualną. W praktyce dotyczy osób odczuwających chłód w dłoniach i stopach, słabość w okolicy lędźwiowej oraz spadek potencji.
Objawy: ogólne osłabienie, bóle i osłabienie lędźwi, impotencja, zimne stopy i ręce, bóle kości w osteoporozie.
(+) Wsparcie płodności
Według tradycyjnych przekazów regularne przyjmowanie surowca ma sprzyjać płodności kobiet i mężczyzn. W praktyce odnosi się to do wsparcia regularności cyklu oraz jakości nasienia.
Objawy: obniżona płodność, nieregularny cykl miesiączkowy u kobiet, obniżona jakość spermy u mężczyzn.
Podsumowanie – perspektywa medycyny chińskiej
W medycynie chińskiej korzeń maca to słodki, neutralny surowiec wzmacniający Qi śledziony i środkowego ogrzewacza, a wtórnie Qi serca, płuc i nerek. Na tle innych ziół wzmacniających wyróżnia go andyjskie pochodzenie i szeroki zakres: od wsparcia trawienia i apetytu, przez odżywianie Shen i pamięci, po wzmacnianie potencji oraz płodności. Łączy więc cechy surowca odżywczego i tonizującego, działając łagodnie i bez wyraźnej termiki.
Maca ekstrakt 20:1 (Lepidium meyenii) – dawkowanie i przeciwwskazania
Dawki i sposób przygotowania
Ekstrakt 20:1 – Standardowa dawka ekstraktu 20:1 z korzenia pieprzycy peruwiańskiej (Maca) wynosi 400-800 mg, stosowane 1-3 razy dziennie. Ekstrakt zazwyczaj rozpuszcza się w letniej wodzie, soku lub koktajlu albo popija wodą. W kwestii dawkowania ekstraktu należy stosować się do zaleceń terapeuty TCM.
Uwagi praktyczne przy zakupie i stosowaniu
Warto zwrócić uwagę na odmianę korzenia. Odmiana czarna wykazuje najsilniejsze działanie na nasienie, pamięć i przeciwzmęczeniowe, odmiana czerwona bywa wiązana ze wsparciem prostaty, a żółta ma działanie umiarkowane i jest najczęściej spotykana w handlu. Przy ekstraktach kluczowy jest podany stopień zagęszczenia (tu 20:1) oraz część użytej rośliny, czyli korzeń, a nie części nadziemne. Pieprzyca peruwiańska bywa mylona z innymi surowcami określanymi handlowo jako „peruwiański żeń-szeń”, dlatego warto potwierdzać pełną nazwę botaniczną Lepidium meyenii.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Surowiec uchodzi za dobrze tolerowany, jednak ostrożność jest wskazana w kilku sytuacjach. Ze względu na zawartość glukozynolanów osoby z chorobami tarczycy, zwłaszcza z niedoczynnością i wolem, powinny skonsultować stosowanie z lekarzem, gdyż duże ilości surowych roślin kapustowatych mogą wpływać na gospodarkę jodową. W ciąży i w okresie karmienia piersią bezpieczeństwo nie zostało wystarczająco zbadane, dlatego stosowania w tym czasie się nie zaleca. Osoby z chorobami wątroby lub przyjmujące farmaceutyki na stałe powinny zachować rozwagę. W ujęciu TCM ostrożność dotyczy stanów z wyraźnym nadmiarem Gorąca, których słodki i odżywczy surowiec może nie równoważyć.
Interakcje z ziołami i lekami
Maca bywa łączona z innymi surowcami tonizującymi i adaptogennymi w celu wzmocnienia działania na energię i potencję, na przykład z Ashwagandhą lub Ren Shen. Ze względu na potencjalny wpływ glukozynolanów na gospodarkę jodową teoretycznie możliwa jest interakcja z preparatami na tarczycę, dlatego przy farmaceutykach tarczycowych zalecana jest konsultacja. Nie opisano istotnych, swoistych interakcji z konwencjonalną farmakoterapią, jednak przy stałym przyjmowaniu farmaceutyków rozsądnie jest poinformować lekarza o suplementacji.
Możliwe działania niepożądane
W badaniach przedklinicznych i klinicznych korzeń maca wykazywał niską toksyczność i dobrą tolerancję, a działania niepożądane są rzadkie. Przy wyższych porcjach mogą pojawić się łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak wzdęcia czy dyskomfort w jamie brzusznej, oraz u części osób pobudzenie utrudniające zasypianie, gdy surowiec przyjmowany jest wieczorem. Autor źródłowej Materia Medica przy podawanych dawkach nie zaobserwował działań ubocznych.
Maca ekstrakt 20:1 (Lepidium meyenii) – klasyczne połączenia ziół
Synergiczne kombinacje i łączenie ziół
1. Wsparcie libido i wigoru seksualnego
Wzorzec: osłabienie Qi nerek i śledziony z chłodem kończyn, spadkiem potencji i zmęczeniem.
Zioła: korzeń maca (Lepidium meyenii) oraz Rou Cong Rong (Cistanche deserticola).
Logika: oba surowce wzmacniają sferę nerek i potencję, a łagodna termika maca dobrze równoważy ciepły charakter Rou Cong Rong, dając wsparcie wigoru bez nadmiernego rozgrzewania.
2. Energia i wydolność w przewlekłym zmęczeniu
Wzorzec: niedobór Qi śledziony z brakiem sił, ociężałością i spadkiem wydolności.
Zioła: korzeń maca (Lepidium meyenii) oraz Huang Qi (Astragalus membranaceus).
Logika: Huang Qi silnie podnosi Qi i wzmacnia Wei Qi, a maca dokłada komponent odżywczy i przeciwzmęczeniowy, co sprzyja odbudowie energii w ciągu dnia.
3. Nastrój, sen i napięcie nerwowe
Wzorzec: osłabienie Qi serca z niepokojem, gorszym nastrojem i płytkim snem.
Zioła: korzeń maca (Lepidium meyenii) oraz korzeń ashwagandhy (Withania somnifera).
Logika: ashwagandha działa wyciszająco i adaptogennie, a maca wspiera nastrój i witalność, dzięki czemu połączenie stabilizuje samopoczucie bez nadmiernej senności w dzień.
4. Odbudowa po wyczerpaniu i wsparcie krwi
Wzorzec: wyczerpanie z niedoborem Qi i Xue, osłabieniem i wychudzeniem.
Zioła: korzeń maca (Lepidium meyenii) oraz He Shou Wu (Polygonum multiflorum).
Logika: He Shou Wu odżywia Krew i esencję, a maca uzupełnia Qi i wspiera siły witalne, co razem sprzyja regeneracji po długim osłabieniu.
Maca ekstrakt 20:1 (Lepidium meyenii) – najczęściej zadawane pytania
Na co pomaga maca?
Korzeń maca tradycyjnie i w badaniach wiązany jest z kilkoma kierunkami działania jednocześnie: wsparciem energii i witalności, libido i funkcji seksualnych, nastroju i redukcji napięcia, wydolności fizycznej oraz płodności i parametrów nasienia. Bywa też stosowany przy objawach okresu menopauzy oraz dla wsparcia pamięci i koncentracji. To profil typowy dla surowca adaptogennego i odżywczego.
Jak dawkować ekstrakt 20:1 z maca i jak go przyjmować?
Typowo stosuje się porcje około 400-800 mg ekstraktu 20:1 od 1 do 3 razy dziennie. Surowca nie należy gotować, ponieważ wysoka temperatura rozkłada część związków aktywnych. Ekstrakt najlepiej rozpuścić w letniej wodzie lub koktajlu albo popić wodą, najlepiej w pierwszej połowie dnia.
Jakie są przeciwwskazania do stosowania maca?
Ostrożność zalecana jest u osób z chorobami tarczycy ze względu na zawartość glukozynolanów, a także przy chorobach wątroby i przy stałej farmakoterapii. Surowca nie zaleca się w ciąży i podczas karmienia piersią z powodu niewystarczających danych. W razie wątpliwości warto skonsultować suplementację z lekarzem.
Czy maca można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?
Nie zaleca się stosowania maca w ciąży ani w okresie karmienia piersią, ponieważ bezpieczeństwo w tych sytuacjach nie zostało wystarczająco zbadane. Mimo tradycyjnego wiązania surowca ze wsparciem płodności, w okresie ciąży lepiej zachować ostrożność i skonsultować się z lekarzem.
Jak długo stosować maca, żeby odczuć efekty?
Działanie surowca ma charakter budujący, dlatego efekty pojawiają się zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania, a w badaniach klinicznych oceniano okresy rzędu 6-12 tygodni. Maca nadaje się do stosowania w cyklach, z okresowymi przerwami, a długość kuracji warto dopasować indywidualnie do odczuwanych potrzeb.
Czym różni się ekstrakt 20:1 z maca od sproszkowanego korzenia?
Ekstrakt 20:1 jest skoncentrowany, co oznacza, że dwadzieścia części korzenia odpowiada jednej części ekstraktu. Dzięki temu mniejsza porcja dostarcza ilości związków aktywnych porównywalnej z większą porcją proszku. Sproszkowany korzeń ma natomiast więcej błonnika i wartości odżywczej całego surowca, a ekstrakt jest wygodniejszy w dawkowaniu.
Czy maca wpływa na poziom hormonów płciowych?
Według dostępnych badań korzeń maca poprawia libido i funkcje seksualne bez modyfikowania stężeń testosteronu, estradiolu, LH, FSH ani prolaktyny. Oznacza to, że działanie wynika z aktywności metabolitów wtórnych, takich jak makamidy, a nie z bezpośredniego wpływu hormonalnego.
Czy maca peruwiańska to to samo co pieprzyca peruwiańska?
Tak, to dwie nazwy tej samej rośliny o pełnej nazwie botanicznej Lepidium meyenii (synonim Lepidium peruvianum). Określenie „maca” jest nazwą handlową, a „pieprzyca peruwiańska” to polska nazwa botaniczna. Warto natomiast nie mylić jej z innymi surowcami sprzedawanymi jako „peruwiański żeń-szeń”.
Opinie
Na razie nie ma opinii o produkcie.