Opis
Kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jin Yin Hua) – botanika, skład i działanie
Botanika, występowanie i formy przetwarzania
Surowcem jest kwiat wiciokrzewu japońskiego (Lonicera japonica Thunb.) z rodziny przewiertniowatych (Caprifoliaceae). W Chinach uprawia się go przede wszystkim w prowincji Liaoning. Roślina jest dekoracyjnym pnączem osiągającym do 8 metrów długości; młode gałązki pozostają zielone, starsze stopniowo drewnieją. Krótkoogonkowe, sercowate liście mają ciemnozieloną barwę, a rurkowato-lejkowate kwiaty są biało-żółte i wydzielają delikatną, przyjemną woń. Ta dwubarwność kwiatostanu dała nazwę pin yin: Jin Yin Hua, czyli złoto-srebrny kwiat. Owocem jest soczysta czarna jagoda, niejadalna.
W literaturze i w handlu spotyka się zapis rozdzielny Jin Yin Hua oraz łączny Jinyinhua, a w piśmiennictwie anglojęzycznym określenie honeysuckle flower. Polskie źródła używają zamiennie nazw wiciokrzew japoński i kapryfolium japońskie.
Roślina lubi stanowiska nasłonecznione, dobrze nadaje się do tworzenia żywopłotów pod warunkiem zapewnienia rusztowania i znosi bardzo dobrze klimat Europy Środkowej. Zbioru dokonuje się latem, gdy kwiaty nie osiągnęły jeszcze pełni rozkwitu. Zebrany materiał suszy się w cieniu, w temperaturze nieprzekraczającej 30 st. C, co chroni lotne składniki olejku eterycznego. Najbardziej wartościowy surowiec daje forma kultywacyjna „Halliana”.
Warto uważać na pomyłki gatunkowe. Ozdobne wiciokrzewy spotykane w ogrodach nie nadają się do produkcji surowca zielarskiego, a rodzime europejskie gatunki, takie jak suchodrzew pospolity, mają owoce trujące. Osobnym surowcem jest łodyga tej samej rośliny, Caulis Lonicerae (Ren Dong Teng), o zbliżonym profilu farmakologicznym, lecz wyraźnie delikatniejszym działaniu.
Skład chemiczny i działanie potwierdzone w badaniach naukowych
Kwiat wiciokrzewu zawiera olejek eteryczny, w którym dominują hydroksytetrahydropiran, linalol, pineny, geraniol, alfa-terpineol i eugenol; to one odpowiadają za charakterystyczny zapach i za część aktywności przeciwdrobnoustrojowej. Drugą, kluczową grupę stanowią kwasy fenolowe: kwas chlorogenowy i izochlorogenowy wraz z ich postaciami izomerycznymi, znane z silnych właściwości przeciwutleniających i przeciwzapalnych. Surowiec dostarcza ponadto inozytolu oraz związków flawonowych, przede wszystkim lonicerynę i luteolinę.
Badania eksperymentalne rysują spójny obraz: to zioło o szerokim, potwierdzonym spektrum przeciwdrobnoustrojowym i wyraźnym komponencie przeciwzapalnym. Część obserwacji dotyczy również ośrodkowego układu nerwowego i gospodarki lipidowej. Poniżej cztery najlepiej udokumentowane kierunki działania.
Układ odpornościowy – szerokie działanie przeciwdrobnoustrojowe
Wyciągi z surowca hamowały wzrost Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Shigella dysenteriae, Salmonella typhi, Neisseria meningitidis, Pseudomonas aeruginosa i Mycobacterium tuberculosis, a także wykazywały aktywność przeciwgrzybiczą i przeciwwirusową.
Ten profil odpowiada tradycyjnemu obrazowi usuwania toksycznego gorąca, czyli stanów ropnych, gorących i szybko narastających.
Układ oddechowy – hamowanie odczynu zapalnego gardła i oskrzeli
Działanie przeciwzapalne wiąże się głównie z kwasem chlorogenowym i luteoliną, które ograniczają wytwarzanie mediatorów zapalnych w błonie śluzowej dróg oddechowych.
W klasyfikacji chińskiej surowiec przypisany jest przede wszystkim do obiegu płuc (+++), a ośrodkiem jego działania jest gardło, co dokładnie pokrywa się z obserwowanym kierunkiem farmakologicznym.
Układ nerwowy – łagodne działanie uspokajające
W badaniach opisano uspokajający wpływ surowca na ośrodkowy układ nerwowy, obserwowany przy dawkach mieszczących się w zakresie stosowanym w odwarach.
Tradycja chińska ujmuje to jako ochładzanie ognia serca i uspokajanie Shen w przebiegu gorączki z niepokojem, co stanowi wyraźny most między obiema perspektywami.
Układ krążenia – wpływ na poziom tłuszczów we krwi
W badaniach odnotowano obniżanie poziomu tłuszczów we krwi po podaniu wyciągów z kwiatu wiciokrzewu japońskiego. Efekt przypisuje się frakcji polifenolowej, przede wszystkim kwasom chlorogenowym o dobrze udokumentowanym działaniu przeciwutleniającym.
W ujęciu tradycyjnym surowiec przynależy także do obiegu serca (++), gdzie ochładza gorąco i porządkuje krążenie.
Podsumowanie – perspektywa naukowa
Kwiat wiciokrzewu japońskiego to jeden z najlepiej przebadanych surowców przeciwdrobnoustrojowych chińskiej materia medica. Kwasy chlorogenowe, luteolina i olejek eteryczny tworzą układ o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym i przeciwzapalnym, uzupełniony efektem uspokajającym. To ten sam zestaw właściwości, który tradycja chińska opisała jako usuwanie toksycznego gorąca.
Kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jin Yin Hua) – właściwości i zastosowanie w TCM
Właściwości według tradycyjnej medycyny chińskiej
| Właściwość | Wartość |
|---|
| Grupa | VII – Zioła ochładzające i usuwające toksyczne gorąco |
| Smak | Słodki (++) |
| Termika | Zimna (++) |
| Kierunek działania | Do góry (+) |
| Obieg czynnościowy | Obieg płuc (+++), obieg serca (++), obieg żołądka (++), obieg wątroby (+), obieg jelita grubego (+) |
| Ośrodek działania | Gardło, przewód pokarmowy |
Działanie i wskazania w tradycyjnej medycynie chińskiej
(+++) Ochładzanie toksycznego gorąca i odprowadzanie toksyn z powierzchni
To najmocniejszy kierunek działania tego surowca. Usuwa gorąco z warstwy powierzchniowej ciała, czyli ze skóry i tkanek miękkich, gdzie objawia się ono zaczerwienieniem, obrzękiem, uciepleniem i tworzeniem treści ropnej. W praktyce dotyczy to stanów, które narastają szybko i są bolesne w dotyku.
Objawy: stany podgorączkowe, ropne zapalenia skóry, ropiejące owrzodzenia, zaczerwienione, zapalne i bolesne obrzęki skóry, czyraki, obrzęki zapalne w obrębie górnego ogrzewacza (szyja, pierś, oczy, głowa), ropne zapalenie gardła, bolesny obrzęk gardła, utrudnione otwieranie się ropnia skóry z zahamowanym odpływem ropy.
(+++) Ochładzanie toksycznego gorąca i odprowadzanie toksyn z układu pokarmowego
Kierunek równie silny, tyle że skierowany do wnętrza. Surowiec usuwa gorąco z jelit i żołądka, porządkując obraz gwałtownych biegunek przebiegających z wysoką gorączką i bólem brzucha. Odpowiada to sytuacjom o podłożu infekcyjnym, nie zaś biegunkom z osłabienia.
Objawy: ropne owrzodzenia jelita grubego, ropień jelitowy, wysoka gorączka, biegunki, bóle brzucha, język czerwony pokryty grubym, żółtym nalotem.
(+++) Ochładzanie toksycznego gorąca w obrębie piersi
Wyodrębniony w klasyce kierunek działania dotyczący gorących, ropnych stanów gruczołu piersiowego. Surowiec usuwa gorąco i toksyny z tej okolicy, zmniejszając napięcie i bolesność tkanki.
Objawy: bolesny i obrzęknięty ropień piersi, ból w klatce piersiowej, gorączka.
(++) Ochładzanie toksycznego gorąca w obrębie płuc
Surowiec wspomaga usuwanie gorąca z obiegu płuc w obrazach z gęstą, ropną wydzieliną i uporczywym kaszlem. Efektem jest łatwiejsze odkrztuszanie i zmniejszenie uczucia rozpierania w klatce piersiowej.
Objawy: ropne zapalenie oskrzeli, ropień płuc, ropna i krwista plwocina, silny i uciążliwy kaszel, bóle w klatce piersiowej, gorączka.
(++) Ochładzanie i odprowadzanie zewnętrznego wiatru i gorąca
Kierunek wykorzystywany w pierwszych dniach infekcji, gdy czynnik chorobotwórczy pozostaje jeszcze na powierzchni (Biao), na poziomie Wei Qi. Surowiec wspomaga jego odprowadzenie, zanim wniknie głębiej.
Objawy: gorączka, silne bóle gardła, obrzęk zapalny gardła, silne pocenie się, bóle głowy, język zaczerwieniony, pokryty żółtym nalotem, puls szybki (Shuo Mai).
(++) Ochładzanie zewnętrznego wiatru i gorąca oraz uwalnianie oczu
Ten sam mechanizm powierzchniowy, ale z ośrodkiem przesuniętym w stronę oczu. Surowiec wspomaga zmniejszanie zaczerwienienia i bolesnego obrzęku powiek towarzyszącego infekcji.
Objawy: gorączka, bóle gardła, zapalenie i bolesny obrzęk oczu, język czerwony pokryty żółtym nalotem, puls szybki (Shuo Mai).
(++) Ochładzanie i odprowadzanie gorąca lata i wilgotności
Kierunek sezonowy, przewidziany na obrazy przegrzania w upalne dni, gdy gorąco łączy się z wilgotnością. Surowiec wspomaga schłodzenie i odprowadzenie obu czynników jednocześnie.
Objawy: gorączka w okresie gorących dni lata, skóra sucha, silne pragnienie, silne bóle głowy, zawroty głowy, luźne stolce, utrata przytomności, puls szybki (Shuo Mai).
(++) Ochładzanie i odprowadzanie wilgotnego gorąca z obiegu jelita grubego
Wilgotne gorąco w jelicie grubym daje obraz uporczywych biegunek z parciem i pieczeniem. Surowiec wspomaga usuwanie tego czynnika i wyciszenie odczynu zapalnego w dolnej części brzucha.
Objawy: gorączka, bóle podbrzusza, kolki brzuszne, biegunki, swędzenie odbytu.
(+) Ochładzanie gorąca Xue i hamowanie krwawienia
Działanie pomocnicze. Surowiec może wspierać uspokojenie krwawień wynikających z gorąca w warstwie Xue, zwykle jako dodatek do ziół prowadzących w tym kierunku.
Objawy: stany podgorączkowe, krwawienia z jamy ustnej i z odbytu, krwiste biegunki.
(+) Ochładzanie gorąca Xue i hamowanie krwawienia w syndromach Lin
Wariant powyższego działania odniesiony do dróg moczowych. Surowiec może pomagać w obrazach z krwiomoczem towarzyszącym kamicy nerkowej.
Objawy: kamica nerkowa, krwisty mocz.
(+) Ochładzanie ognia serca i uspokajanie Shen
Kierunek najsłabszy, lecz klinicznie użyteczny. Surowiec może wspierać wyciszenie niepokoju pojawiającego się w przebiegu wysokiej gorączki, gdy gorąco zaburza Shen.
Objawy: gorączka, psychiczny niepokój chorego, silne pragnienie, majaczenia.
Podsumowanie – perspektywa medycyny chińskiej
W grupie ziół ochładzających i usuwających toksyny kwiat wiciokrzewu wyróżnia się połączeniem siły z łagodnością. Działa mocno na toksyczne gorąco (+++), ale ma smak słodki i kierunek do góry, więc nie uszkadza środka tak jak gorzkie surowce w rodzaju Huang Lian. Dzięki temu sprawdza się zarówno na powierzchni, jak i we wnętrzu.
Kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jin Yin Hua) – dawkowanie i przeciwwskazania
Formy, dawki i sposób przygotowania
Odwar (dekokt) to podstawowa forma stosowania. Dawka dzienna wynosi 10,0-15,0 g surowca, przy czym za standard przyjmuje się 10,0 g. W uzasadnionych przypadkach dawkę można zwiększyć do 30,0 g. Kluczowy jest krótki czas gotowania: surowiec zagotowuje się przez 1-2 minuty i odstawia na 3 minuty, aby dobrze nasiąknął. Dłuższe gotowanie niszczy lotne składniki olejku eterycznego i osłabia działanie.
W mieszankach ziołowych kwiat wiciokrzewu dodaje się pod koniec gotowania pozostałych składników, a całość odstawia na 3 minuty. Ta zasada obowiązuje we wszystkich klasycznych recepturach, także tam, gdzie surowiec występuje w dużej dawce.
Napar sprawdza się przy lżejszych obrazach powierzchniowych i przy bólu gardła: 3-5 g kwiatów zalewa się wodą o temperaturze około 90 st. C i pozostawia pod przykryciem na 5-7 minut. Taką porcję można przygotować dwa do trzech razy dziennie.
Proszek i ekstrakt stosuje się rzadziej, głównie w gotowych mieszankach. Przy formach zagęszczonych dawkę należy przeliczyć zgodnie z deklarowanym stosunkiem ekstrakcji i nie przekraczać równoważnika 30,0 g surowca dziennie.
Uwagi praktyczne przy zakupie i stosowaniu
Wartościowy surowiec ma barwę biało-żółtą do jasnokremowej, wyraźny kwiatowy zapach i składa się z pąków oraz kwiatów zebranych przed pełnią rozkwitu. Materiał brunatny, pozbawiony zapachu lub silnie rozdrobniony wskazuje na zbiór po przekwitnieniu albo na suszenie w zbyt wysokiej temperaturze.
Należy odróżnić trzy blisko spokrewnione pozycje. Kwiat, czyli Flos Lonicerae (Jin Yin Hua), działa najsilniej. Łodyga, czyli Caulis Lonicerae (Ren Dong Teng), ma podobny profil farmakologiczny, lecz jest wyraźnie delikatniejsza i częściej wybierana przy dłuższym stosowaniu. Ozdobne wiciokrzewy ogrodowe nie nadają się do produkcji surowca zielarskiego, a europejskie gatunki dziko rosnące mają owoce trujące.
Surowiec należy przechowywać w szczelnym opakowaniu, bez dostępu światła i wilgoci, ponieważ olejek eteryczny szybko się ulatnia.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Biegunki w syndromie zimna wewnętrznego lub osłabienia środka. To główne przeciwwskazanie wynikające z natury surowca. Kwiat wiciokrzewu ma termikę zimną (++), więc w obrazie, gdzie luźne stolce biorą się z niedoboru Qi śledziony i chłodu, dodatkowo pogłębia problem, zamiast go porządkować.
Wczesna ciąża. Wodne wyciągi z surowca mogą spowodować poronienie we wczesnym okresie ciąży. Materiał źródłowy dopuszcza stosowanie wyłącznie w ciąży zaawansowanej i wyłącznie pod nadzorem osoby prowadzącej.
Skaza alergiczna. U osób z tym rozpoznaniem możliwa jest reakcja alergiczna na surowiec. Pierwsze podanie warto ograniczyć do niewielkiej dawki.
Przewlekłe dolegliwości nerek i pęcherza moczowego. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek może podrażniać te narządy, dlatego przy istniejących problemach dawkę i czas stosowania trzeba ograniczyć.
Interakcje z ziołami i lekami
Synergia w obrębie grupy ochładzającej. Działanie kwiatu wiciokrzewu wzmacniają zioła z tej samej grupy: Ye Ju Hua, Pu Gong Ying i Zi Hua Di Ding. Przy obrazach z wilgotnym gorącem efekt pogłębiają surowce gorzkie i wysuszające, przede wszystkim Huang Qin i Huang Bai.
Antagonizm termiczny. Zioła o wyraźnie ciepłej termice, na przykład Rou Gui, znoszą chłodzący kierunek działania. Łączenie ich z kwiatem wiciokrzewu ma sens wyłącznie w recepturach o przemyślanej konstrukcji, gdzie zadaniem ciepłego składnika jest ochrona środka.
Antybiotyki. Materiał źródłowy wprost wskazuje, że jednoczesne podanie antybiotyku nie stoi w sprzeczności z medycyną chińską. Antybiotyk traktowany jest jako środek zimny, skierowany do wnętrza, a mieszanka ziołowa działa z nim zgodnie. Dodatkowo osłania przewód pokarmowy w trakcie przyjmowania antybiotyku.
Preparaty obniżające poziom lipidów. Ze względu na opisany wpływ surowca na tłuszcze we krwi, przy równoległym przyjmowaniu takich preparatów wskazana jest kontrola parametrów i konsultacja z osobą prowadzącą.
Możliwe działania niepożądane
Przy dawkach mieszczących się w zakresie 10,0-15,0 g dziennie surowiec jest dobrze tolerowany, a działania niepożądane występują rzadko.
Przy dużych dawkach, zwłaszcza stosowanych przez dłuższy czas, może dojść do podrażnienia żołądka, nerek i pęcherza moczowego. Objawia się to uczuciem dyskomfortu w nadbrzuszu, nudnościami lub częstszym oddawaniem moczu. Dolegliwości ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu surowca.
U osób z alergią możliwa jest reakcja alergiczna, najczęściej pod postacią wysypki lub świądu. Wymaga ona natychmiastowego przerwania stosowania.
Kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jin Yin Hua) – klasyczne receptury TCM
Synergiczne kombinacje i łączenie ziół
1. Ropne zmiany skórne i obrzęki
Wzorzec: toksyczne gorąco na powierzchni z zastojem Xue, dające zaczerwienione, ucieplone i bolesne zmiany z tendencją do ropienia.
Zioła:
Logika: pierwsze trzy surowce ochładzają i odprowadzają toksyny z warstwy powierzchniowej, a Radix Paeoniae rubrae rozprasza zastój Xue odpowiedzialny za sinofioletowe przebarwienie i twardość obrzęku. Bez tego składnika zmiany goją się wolniej.
2. Gorąco w obiegu płuc
Wzorzec: toksyczne gorąco w płucach z gęstą, ropną plwociną, uciążliwym kaszlem i bólem w klatce piersiowej.
Zioła:
Logika: Radix Platycodi otwiera płuca i kieruje działanie ku górze, Fructus Arctii udrażnia gardło, Bulbus Fritillariae thunbergii rozpuszcza gęsty śluz, a Gypsum fibrosum gasi gorąco na poziomie Qi. Razem tworzą pełny łuk: od powierzchni do wnętrza obiegu płuc.
3. Biegunki z wilgotnym gorącem jelita grubego
Wzorzec: wilgotne gorąco w jelicie grubym z parciem, pieczeniem odbytu i kolkami brzusznymi.
Zioła:
Logika: dwa gorzkie i zimne surowce wysuszają wilgotne gorąco w dolnym odcinku jelita, Radix Aucklandiae porusza Qi i znosi parcie, a Radix Paeoniae albae rozluźnia napięcie mięśni gładkich, łagodząc kolki.
4. Wsparcie kondycji piersi
Wzorzec: toksyczne gorąco w obrębie gruczołu piersiowego z bolesnym obrzękiem, przy jednoczesnym osłabieniu Qi i Xue.
Zioła:
Logika: to kombinacja odtruwająca i jednocześnie wzmacniająca. Radix Astragali z Radix Angelicae sinensis uzupełniają Qi i Xue, dzięki czemu ropień może się wygoić, Radix Rhapontici udrażnia przewody mleczne, a Radix Glycyrrhizae harmonizuje całość i łagodzi ostrość pozostałych składników.
Klasyczne formuły i receptury TCM
Yin Qiao San – Proszek z lonicerą i forsycją
Receptura skierowana przede wszystkim na powierzchnię, o chłodnym charakterze termicznym i ostrym smaku (++). Stosowana w początkowym okresie infekcji górnych dróg oddechowych, gdy pojawiają się gorączka, dreszcze, bóle głowy i gardła oraz kaszel, a chory odczuwa silne gorąco wewnętrzne, odkrywa się i pije dużo chłodnych napojów. Skóra pozostaje wówczas sucha, a pocenie minimalne. To obraz syndromu zewnętrznego wiatru i gorąca na poziomie Wei Qi. Recepturę można rozbudowywać: przy wilgotności dodaje się Herba Agastachis (Huo Xiang) i Rhizoma Curcumae longae (Yu Jin), przy silnym pragnieniu Radix Trichosanthis (Tian Hua Fen) i Radix Ophiopogonis (Mai Men Dong), a przy zatkanych uszach i cieknącym nosie Flos Chrysanthemi (Ju Hua) i Radix Bupleuri (Chai Hu). Formuła jest dozwolona dla kobiet ciężarnych.
Rola kwiatu wiciokrzewu: razem z Fructus Forsythiae tworzy parę cesarską, od której receptura wzięła nazwę. Odpowiada za ochładzanie i odprowadzanie toksycznego gorąca oraz za utrzymanie działania na poziomie powierzchni, zanim czynnik chorobotwórczy wniknie do wnętrza.
| Składnik | Pin yin / nazwa polska | Ilość |
|---|
| Flos Lonicerae | Jin Yin Hua / kwiat wiciokrzewu japońskiego | 15,0 g |
| Fructus Forsythiae | Lian Qiao / owoc forsycji | 15,0 g |
| Rhizoma Phragmitis | Lu Gen / kłącze trzciny pospolitej | 12,0 g |
| Radix Platycodi | Jie Geng / korzeń rozwaru wielkokwiatowego | 9,0 g |
| Fructus Arctii | Niu Bang Zi / owoc łopianu większego | 9,0 g |
| Herba Menthae haplocalycis | Bo He / ziele mięty polnej | 9,0 g |
| Semen Sojae praeparatum | Dan Dou Chi / nasiona soi preparowane | 7,0 g |
| Herba Schizonepetae | Jing Jie / ziele pszczelnika | 6,0 g |
| Herba Lophateri | Dan Zhu Ye / ziele lofatery wysmukłej | 6,0 g |
| Radix Glycyrrhizae | Gan Cao / korzeń lukrecji gładkiej | 4,0 g |
MDS: dekokt, V dawek dziennych.
Yin Qiao Ma Bo San – Proszek z lonicerą, forsycją i lasiosferą
Receptura na powikłania infekcji górnych dróg oddechowych, gdy dołączają wysoka gorączka, zapalenie gardła i migdałków z powiększeniem węzłów chłonnych szyi oraz trudności w przełykaniu. Trzon języka jest silnie zaczerwieniony, na powierzchni pojawia się żółty nalot z czerwonymi punktami kubków smakowych, a puls bywa szybki (Shuo Mai) i głęboki (Chen Mai). To obraz toksycznego gorąca, które osiągnęło poziom Ying Qi i Xue. Mieszanka działa przede wszystkim na obieg płuc, ma silny charakter termiczny, a ośrodkiem jej działania jest gardło. Przy silnych bólach gardła wzmacnia się ją o Radix Isatidis (Ban Lan Gen) i Radix Sophorae tonkinensis (Shan Dou Gen). Względnym przeciwwskazaniem jest osłabienie Qi śledziony z tendencją do luźnych stolców.
Rola kwiatu wiciokrzewu: stanowi chłodzący fundament formuły. Usuwa toksyczne gorąco z gardła i obiegu płuc, tworząc podstawę, na której Rhizoma Belamcandae i Fructificatio Lasiosphaerae mogą udrożnić i zmniejszyć obrzęk gardła.
| Składnik | Pin yin / nazwa polska | Ilość |
|---|
| Fructus Forsythiae | Lian Qiao / owoc forsycji | 20,0 g |
| Rhizoma Phragmitis | Lu Gen / kłącze trzciny pospolitej | 18,0 g |
| Fructus Arctii | Niu Bang Zi / owoc łopianu większego | 12,0 g |
| Flos Lonicerae | Jin Yin Hua / kwiat wiciokrzewu japońskiego | 10,0 g |
| Rhizoma Belamcandae | She Gan / kłącze pantofelnika chińskiego | 6,0 g |
| Fructificatio Lasiosphaerae | Ma Bo / owocnik purchawicy | 6,0 g |
MDS: dekokt, VI dawek dziennych.
Wu Wei Xiao Du Yin – Odtruwający napój pięciu smaków
Receptura o działaniu zbliżonym do Yin Qiao Ma Bo San, lecz przeznaczona na zmiany skórne powstałe na tle toksycznego gorąca z zastojem Xue: ropne zapalenia skóry, czyraki, karbunkuły, ropne zapalenia piersi, ropiejące owrzodzenia i rany. Składniki podawane są w stosunkowo niskich dawkach, a w cięższych stanach dawki wymagają nawet trzykrotnego zwiększenia. Mieszankę rozbudowuje się zależnie od obrazu: Herba Scutellariae (Ban Zhi Lian) i Folium Isatidis (Da Qing Ye) przy ciężkich ropowicach z cechami septycznymi, Cortex Moutan radicis (Mu Dan Pi) i Radix Paeoniae rubrae (Chi Shao) przy ciemnoczerwonym, fioletowym przebarwieniu, a Cortex Dictamni radicis (Bai Xian Pi) i Fructus Kochiae (Di Fu Zi) przy obecności wysięku.
Rola kwiatu wiciokrzewu: występuje w najwyższej dawce i pełni funkcję cesarza formuły. Ochładza toksyczne gorąco w warstwie powierzchniowej i wyznacza kierunek działania pozostałym, słabiej dawkowanym składnikom.
| Składnik | Pin yin / nazwa polska | Ilość |
|---|
| Flos Lonicerae | Jin Yin Hua / kwiat wiciokrzewu japońskiego | 9,0 g |
| Flos Chrysanthemi indici | Ye Ju Hua / kwiat chryzantemy indyjskiej | 3,5 g |
| Herba Taraxaci cum radice | Pu Gong Ying / ziele mniszka mongolskiego | 3,5 g |
| Herba Violae | Zi Hua Di Ding / ziele fiołka tokijskiego | 3,5 g |
| Radix Semiaquilegiae | Zi Bai Tian Kui / korzeń semiakwilegii | 3,5 g |
MDS: dekokt, V dawek dziennych.
Si Miao Yong An Tang – Odwar czterech wspaniałych
Mieszanka przeznaczona na źle gojące się rany i owrzodzenia kończyn, najczęściej podudzi. Zmiany są silnie zaczerwienione, mają pogrubiałe brzegi, są bardzo bolesne przy dotyku, a otaczająca je tkanka bywa obrzęknięta i przybiera sinofioletowe zabarwienie. W medycynie chińskiej mówimy tu o syndromie toksycznego gorąca z zastojem Xue. Formuła znajduje zastosowanie również przy zapaleniach żył podudzia. Podane ilości stanowią dawki maksymalne na dobę; oryginalna receptura chińska zaleca dawki znacznie większe, w przypadku kwiatu wiciokrzewu nawet 90,0 g na dobę.
Rola kwiatu wiciokrzewu: dostarcza komponentu odtruwającego i ochładzającego, bez którego pozostałe trzy surowce jedynie nawilżałyby i poruszały Xue. To on adresuje toksyczne gorąco odpowiedzialne za brak postępu w gojeniu.
| Składnik | Pin yin / nazwa polska | Ilość |
|---|
| Radix Scrophulariae | Xuan Shen / korzeń trędownika chińskiego | 30,0 g |
| Flos Lonicerae | Jin Yin Hua / kwiat wiciokrzewu japońskiego | 20,0 g |
| Radix Angelicae sinensis | Dang Gui / korzeń dzięgla chińskiego | 15,0 g |
| Radix Glycyrrhizae | Gan Cao / korzeń lukrecji gładkiej | 8,0 g |
MDS: dekokt, VII dawek dziennych.
Kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jin Yin Hua) – najczęściej zadawane pytania
Na co pomaga kwiat wiciokrzewu japońskiego?
Kwiat wiciokrzewu japońskiego tradycyjnie stosuje się przy ropnych zmianach skórnych i czyrakach, przy bólu i obrzęku gardła, w początkowym okresie infekcji górnych dróg oddechowych z gorączką, przy ropnym zapaleniu oskrzeli, przy biegunkach z bólem brzucha i wilgotnym gorącem jelita grubego, przy ropnych stanach gruczołu piersiowego oraz przy przegrzaniu w upalne dni. Pomocniczo używany jest także przy krwawieniach z gorąca Xue, przy krwiomoczu w kamicy nerkowej i przy niepokoju towarzyszącym wysokiej gorączce.
Jak dawkować kwiat wiciokrzewu japońskiego i jak go przygotować?
Standardowa dawka dzienna to 10,0 g surowca, z zakresem 10,0-15,0 g, a w uzasadnionych przypadkach do 30,0 g. Odwar gotuje się bardzo krótko: 1-2 minuty, po czym odstawia na 3 minuty. W mieszankach ziołowych kwiat dodaje się pod koniec gotowania. Zbyt długie gotowanie niszczy olejek eteryczny i osłabia działanie surowca.
Jakie są przeciwwskazania do stosowania kwiatu wiciokrzewu japońskiego?
Głównym przeciwwskazaniem są biegunki w syndromie zimna wewnętrznego lub osłabienia środka, ponieważ surowiec ma termikę zimną i w takim obrazie działa niekorzystnie. Ostrożności wymagają również osoby ze skazą alergiczną oraz osoby z przewlekłymi dolegliwościami nerek i pęcherza moczowego przy dłuższym stosowaniu wysokich dawek.
Czy kwiat wiciokrzewu japońskiego można stosować w ciąży?
Nie w pierwszych miesiącach. Wodne wyciągi z surowca mogą spowodować poronienie we wczesnym okresie ciąży. Materiał źródłowy dopuszcza stosowanie wyłącznie w ciąży zaawansowanej i pod nadzorem osoby prowadzącej. Warto natomiast wiedzieć, że klasyczna receptura Yin Qiao San jest w źródle wskazana jako dozwolona dla kobiet ciężarnych.
Jak długo można stosować kwiat wiciokrzewu japońskiego?
To surowiec przeznaczony do stosowania krótkiego i celowanego, zwykle przez kilka do kilkunastu dni, do czasu ustąpienia obrazu gorąca. Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek może podrażniać żołądek, nerki i pęcherz moczowy. Przy potrzebie dłuższego stosowania częściej wybiera się delikatniejszą łodygę, czyli Caulis Lonicerae (Ren Dong Teng).
Czym różni się kwiat wiciokrzewu japońskiego od chryzantemy indyjskiej?
Oba surowce należą do grupy ochładzającej i usuwającej toksyny, ale mają inne ośrodki działania. Kwiat wiciokrzewu japońskiego pracuje przede wszystkim w gardle i przewodzie pokarmowym, z najsilniejszym powinowactwem do obiegu płuc. Ye Ju Hua działa mocniej na ropne zmiany skórne i na okolicę oczu. W recepturze Wu Wei Xiao Du Yin występują razem i wzajemnie się uzupełniają.
Czy kwiat wiciokrzewu japońskiego to to samo co łodyga wiciokrzewu?
Nie, choć pochodzą z tej samej rośliny. Kwiat, czyli Flos Lonicerae (Jin Yin Hua), działa zdecydowanie silniej. Łodyga, czyli Caulis Lonicerae (Ren Dong Teng), ma podobny profil farmakologiczny, lecz jest delikatniejsza. Ozdobne odmiany ogrodowe wiciokrzewu nie nadają się do produkcji surowca zielarskiego.
Czy kwiat wiciokrzewu japońskiego można stosować razem z antybiotykiem?
Materiał źródłowy wskazuje, że jednoczesne podanie antybiotyku nie stoi w sprzeczności z medycyną chińską. Antybiotyk traktowany jest jako środek zimny skierowany do wnętrza, a mieszanka ziołowa działa z nim w tym samym kierunku i dodatkowo osłania przewód pokarmowy. Decyzję o łączeniu zawsze warto skonsultować z osobą prowadzącą.
